1. WPROWADZENIE
    Opisywany system finansowo-księgowy "BONUS" nazywany dalej systemem służy do prowadzenia rachunkowości informatycznej w zakresie przetwarzania danych księgowych.
    System spełnia zasady rachunkowości informatycznej, a w szczególności m.in.:
    • zapewnia ujęcie w księgach rachunkowych wszystkich operacji księgowych,
    • zachowuje zasadę bilansową kont syntetycznych i analitycznych.
    Ponadto system zapewnia:
    • kontrolę danych wprowadzanych do przetwarzania,
    • ochronę danych przed nieupoważnionym dostępem,
    • udowodnienie zawartości zbiorów danych.
    Księgami rachunkowymi są w systemie zbiory dyskowe zawierające chronologicznie i kompletnie zapisaną treść dowodów księgowych oraz zbiory tworzone na żądanie: wykazy, zestawienia sald i obrotów itp. System zapewnia możliwość wydruku ksiąg rachunkowych m.in. dziennika, zestawienia sald i obrotów kont syntetycznych i analitycznych według szablonów użytkownika oraz wielu kartotek np. pracowników i kontrahentów.
    System daje użytkownikowi możliwość definiowania dowolnych sprawozdań, których podstawą są obroty na kontach. Do przetwarzania tych danych można stosować zawarty w programie zestaw funkcji i operatorów. Zestaw ten może być rozbudowywany przez użytkownika o funkcje (wyrażenia) zgodne syntaktycznie z językiem Clipper.
    System umożliwia bieżącą kontrolę poprawności księgowań. Zbiór dopuszczalnych księgowań definiowany jest przez użytkownika. System udostępnia możliwość automatycznego księgowania zgodnego z definicją wprowadzoną przez użytkownika.
    Z informatycznego punktu widzenia system FK "BONUS" jest relacyjną bazą danych utworzoną i obsługiwaną przez program napisany w języku Clipper. Relacje czyli kartoteki systemu są zbiorami dyskowymi z rozszerzeniem nazwy "dbf". Struktura kartotek pozwala na obsługiwanie ich z poziomu języków xBase.
    Pierwsza wersja systemu powstała w 1989 r. Od tego czasu system jest rozbudowywany i modyfikowany, stosownie do zmieniających się przepisów prawnych i uwag użytkowników. Autorami systemu są dr inż. Maciej Popkiewicz i dr inż. Jakub Markowski z Zakładu Szkolenia i Wdrażania Informatyki "COMPED" sp. z o. o. we Wrocławiu.

  2. ORGANIZACJA I STRUKTURA SYSTEMU

    1. Funkcje systemu.
      System finansowo-księgowy BONUS przeznaczony jest do prowadzenia księgowosci rachunkowej przy pomocy komputera i umożliwia realizowanie następujących, podstawowych grup funkcji:
      • zakładanie zakładowego planu kont obejmującego konta syntetyczne księgi głównej i konta analityczne ksiąg pomocniczych,
      • księgowanie na kontach planu kont wszystkich operacji gospodarczych w porządku systematycznym,
      • prowadzenie zapisów w dzienniku głównym lub w dziennikach częściowych w porządku chronologicznym,
      • uzyskiwanie na podstawie wprowadzonych danych zestawień obrotów i sald kont księgi głównej i kont ksiąg pomocniczych,
      • prowadzenie rozrachunków na wskazanych kontach rozliczeniowych,
      • prowadzenie rejestrów zakupu i sprzedaży VAT,
      • uzyskiwanie dowolnych sprawozdan i deklaracji finansowych,
      • funkcje pomocnicze i kontrolne,
      • funkcje ochrony i zabezpieczenie danych.
      Podstawowy cykl pracy z komputerowym systemem finansowo-księgowym BONUS obejmuje następujące czynności:
      • wstępne wprowadzenie danych o operacjach gospodarczych na podstawie dokumentów źródłowych lub zbiorczych,
      • sprawdzenie kompletnosci i prawidłowosci wprowadzonych danych,
      • zaksięgowanie (akceptacja) wprowadzonych danych,
      • uzyskiwanie na podstawie zaksięgowanych operacji zestawień obrotów i sald, sprawozdań finasowych i rejestrów VAT,
      • prowadzenie rozrachunków na wybranych kontach.
      Praca z systemem, z informatycznego punktu widzenia, polega na zapisie informacji do komputerowych zbiorów danych i następnie przetwarzanie tych danych w sposob stosowny do realizowanych funkcji.
    2. Komputerowe zbiory danych.
      Komputerowe zbiory danych systemu finansowo-księgowego BONUS dzielą się na podstawowe, uzupełniające i narzędziowe. W zbiorach podstawowych zawarta jest informacja o wszystkich operacjach gospodarczych w układzie chronologicznym i systematycznym. Zbiory te wystarczają do uzyskania zestawienia obrotów i sald kont księgi głównej i ksiąg pomocniczych oraz odtworzenia zapisów dzienników cześciowych. Zbiory uzupełniające zawierają informacje umożliwiające pełniejszy opis danych zawartych w zbiorach podstawowych. Zbiory narzędziowe nie służą do przechowywania informacji i wykorzystywane są doraźnie w czasie przetwarzania danych zawartych w zbiorach podstawowych i uzupełniających.
      Najważniejsze zbiory podstawowe systemu to zbiory o nazwach DKR_00, DKR_01.DBF, ..., DKR_13.DBF. Zbiory te zawierają informacje wprowadzane do systemu na podstawie dokumentów źródłowych lub zbiorczych w czasie wstępnego przygotowania zapisów. Po sprawdzeniu kompletności i prawidłowości wprowadzonych informacji, dane te są zablokowane i stanowia jedyną podstawę do tworzenia zestawień obrotów i sald, dzienników, sprawozdań, rejestrów. Uzupełnieniem tych zbiorów są zbiory DOK_00.DBF, DOK_01.DBF,...,DOK_13.DBF, które zawierają informacje o przebiegu wprowadzania danych do zbiorów DKR, a w szczególności o podziale wprowadzanych danych źródłowych na porcje nazywane dalej zapisami. Oznaczenia cyfrowe zbiorów DKR i DOK odpowiadają kolejnym miesiącom roku obrotowego, przy czym oznaczenie 00 (miesiąc zerowy) odpowiada zbiorom zawierającym dane z bilansu otwarcia a oznaczenie 13 (miesiąc kończący) odpowiada zbiorom technicznym, które mogą być wykorzystane do księgowań kończących rok obrachunkowy.
      Ze względu na szczególną wagę zbiorów DKR, zawarte w nich dane są po zaksięgowaniu wszystkich operacji danego miesiąca automatycznie szyfrowane i kopiowane do zbiorów o nazwach SEC_00.DBF, SEC_01.DBF,...,SEC_13.DBF.
      Do uzupełniających zbiorów danych, umożliwiających pełne wykorzystanie systemu i jego normalne funkcjonowanie zaliczane są:
      • zbiory definiujące zakładowy plan kont i utworzone kartoteki (konta) analityczne: PLAN.DBF, GRUPY.DBF, KONTA.DBF,
      • zbiory zawierające stan obrotów i sald na kontach analitycznych w układzie miesięcznym oraz stan rozrachunków na kontach rozliczeniowych: OBROTY.DBF, ROZLICZ.DBF; dane te mają charakter wtórny i mogą być awaryjnie odtworzone ze zbiorów DKR,
      • słowniki główne zawierajace dane o kontrahentach, pracownikach i zleceniach: FIRMY.DBF, OSOBY.DBF, ZLECENIA.DBF,
      • słowniki pomocnicze:
        SL_DZIE.DBF - słownik dzienników częściowych,
        SL_OPE.DBF - słownik operatorów,
        SL_G_KON.DBF - słownik grup kontrahentów,
        SL_KSI.DBF - słownik dopuszczalnych księgowań,
        SL_TRESC.DBF - słownik typowych treści dekretów,
        SL_WZO.DBF - słownik typowych wzorców do zestawień obrotów i sald kont analitycznych we wskazanych przekrojach,
        BANKI.DBF - słownik kont bankowych jednostki stosowany przy edycji przelewów,
        STOPY.DBF - wykaz poziomu stóp procentowych stosowany w edycji not odsetkowych,
      • zbiory określajacę postać i algorytm wyliczeń sprawozdań i raportow: RAPORTY.DBF, RAP_DEF.DBF, RAP_WYL.DBF, SL_FUN.DBF,
      • zbiory określające postać i algorytm automatycznych księgowań: DEK_DEF.DBF, DEK_WYL.DBF, DEKRETY.DBF,
      • zbiór określajacy postać i algorytm tworzenia rejestrów VAT oraz zbiory z informacją uzupełniajacą zawartą w rejestrach VAT: SL_REJ.DBF, REJ_01.DBF, ..., REJ_12.DBF,
      • zbiór zawierający informacje kontrolne o raportach kasowych: RAP_KAS.DBF,
      • zbiory konfiguracyjne systemu: CONFIG.DBF, STATUS.DBF,
      • zbiór zawierający informacje o przebiegu i datach wykonanych w systemie zaksięgowań dokumentow: HISTORIA.DBF.
      Do zbiorów o charakterze technicznym, nie zawierających informacji rachunkowo-księgowej należą zbiory: MENU.DBF, EDIT.DBF, QDKR.DBF, QKART.DBF, QOBRSAL.DBF, QRAP.DBF, QREJ.DBF, HELP.DBF, PRZELE-WY.DBF, PARADRUK.DBF.
    3. Zasady wprowadzania danych księgowych.

      1. Dzienniki częściowe, zapisy, pozycje, dekrety.
        Dane księgowe wprowadzane są do ksiąg rachunkowych systemu na podstawie DOWODÓW KSIĘGOWYCH. Dowody te podzielić można na:
        • dowody źródłowe (zewnętrzne własne, zewnętrzne obce i wewnętrzne),
        • dowody wtórne (zbiorcze, korygujące, zastępcze i rozliczeniowe).
        Bez względu na charakter dowodów księgowych, dane z tych dowodów przeno-szone są do komputera w porcjach zwanych dalej ZAPISAMI. Zapis może obejmować dane z jednego lub wiekszej liczby dowodów księgowych. Zapisy zostają ponumerowane i ujęte w porządku chronologicznym w DZIENNIKACH CZĘŚCIOWYCH. Każdy dziennik częściowy zawiera zapisy dotyczące operacji gospodarczych o jednolitym charakterze. Liczbę dzienników i ich znaczenie ustala kierownik jednostki. Dzienniki częściowe oznakowane są dużymi literami alfabetu oraz mają nadane nazwy, np. dziennik kasy (K), dziennik operacji bankowych (B), dziennik sprzedaży (S), pozostałe polecenia księgowania (P).
        W obrębie zapisów każdemu dokumentowi księgowemu może odpowiadać kilka księgowań na konta analityczne nazywanych DEKRETAMI. W celu jednoznacznego powiązania dekretów z dowodami księgowymi, na podstawie których powstały, wprowadzono pojęcie POZYCJI DZIENNIKA. Dekrety dotyczące tego samego dokumentu księgowego powinny być oznaczone tym samym numerem pozycji dziennika. Numer ten powinien być też odnotowany na dowodzie księgowym przechowywanym w odpowiednim segregatorze.
        Pełny identyfikator dokumentu księgowego wprowadzonego do komputera składa się więc z następujących elementów:
        • symbol dziennika (jedna litera),
        • numer zapisu do dziennika (pięć cyfr),
        • numer pozycji dziennika (cztery cyfry),
        • numer miesiąca roku obrachunkowego (dwie cyfry);
        np. K/00015/0076/02. Ostatni element, miesiąc, dodany został w celu szybszej identyfikacji danych źródłowych.
        W czasie wprowadzania danych do komputera każdy zapis uzupełniany jest, oprócz swojego identyfikaytora, o DATĘ ZAPISU i TREŚĆ ZAPISU, np.:
        zapis: K/00015/0076/02,
        data zapisu: 12.02.95,
        treść zapisu: RAPORT KASOWY NR 15.
        Powyższa informacja o zapisach zapamiętywana jest w zbiorach DOK_00.DBF, ..., DOK_13.DBF. Dane o księgowaniach na konta analityczne (dekretach) przechowywane są natomiast w zbiorach DKR_01.DBF, ..., DKR_13.DBF.

      2. Zasady numeracji.
        Zgodnie z wymogami ustawy o rachunkowości, zapisy w dziennikach muszą być kolejno numerowane. Przepisy nie określają jednak w sposób jednoznaczny sposobu nadawania numerów. Dopuszczalne jest więc numerowanie pozycji dziennika w sposób ciągły w roku, w miesiącu lub też w obrębie zapisu komputerowego. Kierownik jednostki musi jednak w sposób precyzyjny i udokumentowany określić zasady nadawania numerów zapisom komputerowym i pozycjom dzienników częściowych oraz dopilnować odpowiedniego skonfigurowania systemu komputerowego.
        W systemie finansowo-księgowym BONUS pełny identyfikator pozycji dziennika częściowego zawiera symbol dziennika, numer zapisu komputerowego, numer pozycji dziennika i miesiąc. Numeracja zapisów i pozycji w każdym z dzienników jest niezależna. Numeracja zapisów w danym dzienniku może być ciągła w roku lub ciągła i niezależna w miesiącu. Numeracja pozycji dziennika może być ciągła w roku, ciągła i niezależna w miesiącu lub ciągła i niezależna w obrębie zapisu. Należy przestrzegać jednak następujących zasad:
        • w przypadku numeracji pozycji dziennika w sposób ciągły i niezależny w zapisie komputerowym, dowód księgowy musi być oznakowany zarówno numerem pozycji dziennika jak i numerem zapisu komputerowego oraz miesiącem,
        • w przypadku numeracji pozycji dziennika w sposób ciągły i niezależny w miesiącu dowod księgowy musi być oznakowany numerem pozycji dziennika oraz numerem miesiąca,
        • przy numeracji pozycji dziennika jednolitej w obrębie roku obrachunkowego do pełnej identyfikacji dowodu księgowego wystarczy podanie numeru pozycji dziennika częściowego.
        Autorzy systemu zalecają jednak posługiwanie się zawsze pełnym identyfikatorem pozycji dziennika o postaci:
        SYMBOL DZIENNIKA/ZAPIS KOMPUTEROWY/POZYCJA DZIENNIKA/MIESIĄC,
        pomimo tego, że w pewnych systuacjach identyfikator ten jest nadmiarowy.
        Po określeniu w konfiguracji systemu przyjętej zasady numeracji, kolejne numery zapisów i pozycji nadawane są automatycznie. Próba naruszenia tej kolejności może być na życzenie użytkownika sygnalizowana komunikatem. W specjalnej opcji programu można też dokonać kontroli ciągłości numeracji we wskazanym dzienniku częściowym i miesiącu obliczeniowym.

      3. Przygotowanie wstępne zapisów a zaksięgowanie dowodów.
        Proces wprowadzania danych z dowodów księgowych do komputera składa się z dwóch etapów :
        • przygotowanie zapisów do dziennika,
        • zaksięgowanie dowodów.
        Etap pierwszy umożliwia wprowadzenie danych z dowodów księgowych do komputera w postaci zapisów komputerowch. Każdy zapis obejmuje dane z jednego lub wielu dowodów i kierowany jest do odpowiedniego dziennika częściowego. Dekrety związane z jednym dowodem księgowym oznakowane są jednakowym numerem pozycji dziennika. Numer ten powinien być rownież naniesiony na dokument źródłowy w celu ułatwienia póżniejszej identyfikacji zapisów w komputerze. Wstępne wprowadzenie danych do dziennika daje możliwość ich dokładnego sprawdzenia i ewentualnego usunięcia pomyłek. Do tego celu służą specjalne funkcje programu, np. wyznaczanie obrotów i sald kont analitycznych w obrębie wprowadzonego wstępnie zapisu, ocena wpływu zapisu na aktualny stan obrotów i sald kont ksiąg rachunkowych oraz wpływu zapisu na stan rozrachunków na kontach rozliczeniowych.
        Oznacza to, że użytkownik może sprawdzić nie tylko wstępnie wprowadzony zapis, lecz również efekt jaki spowoduje on w całych księgach rachunkowych. Jest to szczególnie istotne w sytuacji, gdy zapisy do dzienników nie są wprowadzane ręcznie, lecz przenoszone z innych podsystemów środkami łączności lub za pomocą magnetycznych nośników danych. Takie rozwiązanie umożliwia pełną realizację wymagania ustawy o rachunkowości, mówiącego o "ujmowaniuw dzienniku wyłącznie zapisów sprawdzonych".
        Po sprawdzeniu i ewentualnej poprawie wstępnie wprowadzonych zapisów następuje ich zaksięgowanie. Zaksięgowanie dowodów dotyczy zawsze pewnego okresu czasu, od daty poprzedniego zaksięgowania do daty wskazanej przez użytkownika. Po zaksięgowaniu danych z pewnego okresu:
        • nie jest możliwe uzupełnienie lub poprawa dekretu w inny sposób, niż poprzez zapis korygujący w póżniejszym okresie,
        • nie jest możliwe dokonanie nowych zapisów z datą z okresu zaksięgowanego,
        • wszystkie wydruki i tabulogramy dotyczące okresu zaksięgowanego oznakowane są napisem "ARCHIWUM".
        Zgodnie z wymaganiem ustawy o rachunkowości, mówiącym o prowadzeniu ksiąg rachunkowych "bieżąco", zaleca się przestrzegania regularnych terminów zaksięgowywania dowodów. W szczególności, zaksięgowanie dowodów z danego miesiąca powinno nastąpić nie póżniej niż do 15 dnia miesiąca następnego. Program w sposób automatyczny rejestruje wszystkie operacje zaksięgowania i możliwe jest późniejsze, kontrolne prześledzenie dat kolejno wykonywanych zaksięgowań.
        W programie przewidziano też możliwość bieżącego blokowania wprowadzanych zapisów bez konieczności ich zaksięgowania. Zablokowany po sprawdzeniu zapis nie jest dostępny do modyfikacji i oczekuje na ostateczne zaksięgowanie wraz z pozostałymi zapisami danego okresu. Zapisu zablokowanego nie można usunąć z systemu. Zapisy zablokowane lub zaksięgowane oznaczane są w programie symbolem "Ö".

    4. Warunki rozpoczęcia eksploatacji systemu.
      Program finansowo-księgowy BONUS jest profesjonalnym systemem prowadzenia ksiąg rachunkowych przy pomocy komputera. W celu jego prawidłowej eksploatacji konieczne jest pełne przeszkolenie użytkowników systemu w zakresie instalacji, użytkowania i kontroli systemu. Niniejsza instrukcja stanowi jedynie materiał pomocniczy do takiego szkolenia.
      Producent oprogramowania zastrzega sobie prawo do bezpośredniego lub poprzez wskazanego przedstawiciela, przeprowadzenia instalacji systemu oraz wstępnego szkolenia użytkowników. Fakt wykonania takiego szkolenia powinien być odnotowany w dokumentacji opisującej stosowane zasady oraz środki prowadzenia rachunkowości.
      Dokumentacja przyjętych zasad i środków rachunkowości powinna zawierać ponadto następujące elementy:
      • zakładowy plan kont,
      • podział ksiąg rachunkowych na dzienniki częściowe (symbole, nazwy, przeznaczenie),
      • przyjęte zasady numeracji zapisów komputerowych i pozycji dzienników,
      • opis systemu przetwarzania danych oraz zbiorów danych (zawarty w niniejszej instrukcji),
      • wykaz stosowanych programów (program glówny, program archiwizacji danych),
      • przyjęte zasady ochrony i zabezpieczenia danych,
      • wykaz osób odpowiedzialnych za konfigurację i nadzorowanie systemu ze strony użytkownika,
      • przyjęte zasady nadawania haseł zabezpieczających i priorytetów dostępu do funkcji systemu,
      • miejsce przechowywania zeszytu serwisowego sytemu (uwagi użytkowników o eksploatacji systemu i awariach, rejestracja usług serwisowych, modyfikacje oprogramowania lub zmiany jego konfiguracji),
      • inne, określone ustawą o rachunkowości.
      Eksploatacja systemu powinna być zgodna z obowiązującymi przepisami prawa. W rozdziale 5 niniejszej instrukcji autorzy oprogramowania komentują funkcje i działanie oprogramowania w świetle ustawy o rachunkowości z 29.09.1994 r.

  3. OPIS FUNKCJI SYSTEMU

    1. Menu
      Sterowanie programem odbywa się za pomocą systemu zagnieżdżonych menu. Wybór opcji odbywa się przez ustawienie podświetlenia klawiszami ruchu kursora lub klawiszem z pierwszą litera nazwy opcji i potwierdzenie klawiszem Enter. Powrót do menu niższego poziomu następuje po naciśnięciu klawisza Esc. W opisie funkcji programu wielokrotnie podawane są symbole klawiszy, które są aktywne lub które należy nacisnąć. Podanie podwójnego symbolu np. Shift F8, Alt F9, Ctrl F9 itp. oznacza konieczność naciśnięcia najpierw pierwszego wymienionego klawisza a potem drugiego bez zwalniania pierwszego. Wytłuszczonym drukiem zaznaczono pozycje, których wybranie powoduje rozwinięcie kolejnego menu.

      • DOKUMENTY FK
        • PRZYGOTOWANIE ZAPISÓW DO DZIENNIKA
        • ZAKSIĘGOWANIE DOKUMENTÓW
        • DZIENNIKI
          • DZIENNIK CZĘŚCIOWY
          • ZESTAWIENIE ZAPISÓW W DZIENNIKU
          • SYNTETYKA DZIENNIKA
          • ZESTAWIENIE DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH
          • SŁOWNIK DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH
        • WYSZUKIWANIE DEKRETÓW
        • AUTOMATYCZNE KSIĘGOWANIA
          • SŁOWNIK AUTOMATYCZNYCH KSIĘGOWAŃ
          • POSTAĆ I ALGORYTM KSIĘGOWAŃ
        • SŁOWNIK DOPUSZCZALNYCH KSIĘGOWAŃ
        • REJESTRY VAT
          • SŁOWNIK REJESTRÓW VAT
          • DEFINIOWANIE REJESTRÓW VAT
          • WYDRUK REJESTRÓW VAT
      • OBROTY I SALDA
        • SYNTETYKA
        • ANALITYKA
        • ANALITYKA W OKRESIE
        • ANALITYKA WG WZORCÓW
          • ZESTAWIENIE ANALITYCZNE WG WZORCA
          • SŁOWNIK WZORCÓW
          • ZESTAWIENIE ANALITYCZNE DLA FIRMY
          • ZESTAWIENIE ANALITYCZNE DLA OSOBY
        • KARTOTEKA ANALITYCZNA KONTA
        • KARTOTEKI ANALITYCZNE W MIESIĄCU
        • ROCZNA KARTOTEKA OBROTÓW
        • ROZLICZENIE KOSZTÓW ZESPOŁÓW 4 I 5
        • EWIDENCJA KOSZTÓW
          • EWIDENCJA KOSZTÓW WG MPK
      • ROZRACHUNKI
        • ROZLICZANIE KONT
          • ROZLICZANIE KONT ZŁOTÓWKOWYCH
          • STAN ROZRACHUNKÓW WALUTOWYCH
        • INWENTARYZACJA ROZRACHUNKÓW
          • INWENTARYZACJA ROZRACHUNKÓW - PLN
          • INWENTARYZACJA ROZRACHUNKÓW - WALUTA
          • RAPORT ROZRACHUNKÓW Z ODBIORCAMI
          • RAPORT ROZRACHUNKÓW Z DOSTAWCAMI
        • POTWIERDZENIA SALD
        • WEZWANIA DO ZAPŁATY
          • WYDRUK WEZWANIA
          • DRUK SERYJNY WEZWAŃ
          • POZIOMY MONITOROWANIA
          • NAGŁÓWEK WEZWANIA DO ZAPŁATY
        • NOTY ODSETKOWE
          • STOPY OPROCENTOWANIA ODSETEK
          • KONTA ODBIORCÓW-ADRESATÓW NOT ODS.
          • FAKTURY ROZLICZONE-PRZETERMINOWANE
          • NOTY ODSETKOWE
        • WYDRUK PRZELEWÓW
        • ZLECENIE PRZELEWÓW
          • EDYCJA ZLECENIA
          • SŁOWNIK NUMERÓW BANKÓW
          • DOSTAWY
        • ZLECENIE PŁAC
      • SPRAWOZDANIA I RAPORTY
        • SPRAWOZDANIA DEFINIOWANE
          • SŁOWNIK SPRAWOZDAŃ
          • DEFINIOWANIE SPRAWOZDAŃ
            • POSTAĆ I ALGORYTM SPRAWOZDANIA
            • SŁOWNIK FUNKCJI POMOCNICZYCH
          • WYDRUK SPRAWOZDAŃ
        • BILANS I RACHUNEK WYNIKÓW
        • PRZEWIDYWANE WPŁYWY
        • PRZEWIDYWANE ZOBOWIĄZANIA
      • RAPORTY KASOWE
        • EDYCJA RAPORTÓW KASOWYCH
        • PRZEGLĄDANIE RAPORTÓW KASOWYCH
        • ANULOWANIE OSTATNIEGO RAPORTU
        • ZESTAWIENIE RAPORTÓW KASOWYCH
      • SŁOWNIKI
        • SŁOWNIK FIRM
        • SŁOWNIK OSÓB
        • SŁOWNIK ZLECEŃ
        • SŁOWNIK GRUP FIRM
        • SŁOWNIK BANKÓW
        • SŁOWNIK TREŚCI DEKRETÓW
        • SŁOWNIK WALUT
      • PLAN KONT
        • EDYCJA PLANU KONT
        • NAZWY KONT
        • WYDRUK PLANU KONT
        • POZYCJE BILANSU I RACHUNKU WYNIKÓW
      • OBSŁUGA SYSTEMU
        • SORTOWANIE KARTOTEK
        • WERYFIKACJA I KONTROLA DANYCH
          • WERYFIKACJA KARTOTEKI OBROTÓW
          • WERYFIKACJA KARTOTEKI ROZLICZEŃ
          • WERYFIKACJA ROZLICZEŃ WALUTOWYCH
          • WERYFIKACJA KARTOTEKI KONT
          • TEST ZGODNOŚCI ZAPISÓW I DEKRETÓW
          • TEST WIARYGODNOŚCI DANYCH
          • HISTORIA ZAKSIĘGOWAŃ DOKUMENTÓW
        • ARCHIWIZACJA DANYCH
        • SŁOWNIK OPERATORÓW
        • KONFIGURACJA
          • KONFIGURACJA SYSTEMU
          • ZMIANA HASŁA OPERATORA
          • USTAWIANIE PROGU DOSTĘPU DO OPCJI
          • USTAWIANIE KOLORÓW
          • NAGŁÓWEK POTWIERDZENIA SALD
          • NAGŁÓWEK NOTY ODSETKOWEJ
        • WYDRUK ZAPAMIĘTANYCH PLIKÓW
        • SERWIS
          • OPCJA UNIWERSALNA
          • SYSTEM OPERACYJNY
        • OPERACJE Z DYSKIETKAMI
          • ZAPIS SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW
          • ODCZYT SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW
          • ZAPIS DZIENNIKA CZĘŚCIOWEGO
          • ODCZYT DZIENNIKA CZĘŚCIOWEGO
          • PRZEGLĄDANIE DYSKIETKI
          • FORMATOWANIE DYSKIETKI
        • ZMIANA ROKU
          • NASTĘPNY ROK OBRACHUNKOWY
          • POPRZEDNI ROK OBRACHUNKOWY
          • OTWARCIE SYSTEMU DLA NOWEGO ROKU
      • KONIEC PRACY

      Kryteria budowania menu z funkcji systemu są umowne. W menu systemu BONUS zastosowano kryterium funkcjonalne. Charakter wykonywanej funkcji powinien ułatwić znalezienie jej w drzewiastej strukturze menu. Omawiając dalej poszczególne opcje posłużymy się nieco innym ich podziałem - zwiazanym z etapami pracy. Według tego kryterium można wyróżnić w systemie BONUS następujące fazy pracy.

      1. Przygotowanie systemu do pracy
      2. Zakładanie zakładowego planu kont
      3. Wypełnienie podstawowych słowników systemu
      4. Wstępne wprowadzanie i księgowanie dokumentów
      5. Dzienniki
      6. Zestawienia obrotów i sald
      7. Kartoteki analityczne kont
      8. Rozliczanie kosztów
      9. Rozrachunki
      10. Raporty kasowe
      11. Sprawozdania
      12. Kontrola i ochrona danych
      13. Funkcje pomocnicze i serwisowe

      W dalszej części rozdziału 3 nazwy omawianych opcji menu zaznaczone są tłustym drukiem i znaczkiem :.

    2. Przygotowanie systemu do pracy.
      System BONUS, tak jak wiekszość rozbudowanych systemów informatycznych wymaga skonfigurowania i wykonania kilku czynności o charakterze administracyjnym. Czynności te wykonuje zazwyczaj osoba, która instalowała system i będzie spełniać rolę nadzorcy.

      1. Konfiguracja systemu.
        W opcji tej podajemy dane identyfikacyjne firmy: NIP, nazwę banku, numer konta bankowego oraz tzw. pieczątkę czyli nazwę, adres , numery telefonów itp. ułożone w kilku liniach. Treść tej "pieczątki" pokaże się m.in na poleceniach przelewów bankowych i wezwaniach do zapłaty, które można drukować w systemie.
        Kolejne dane, które należy wpisać w tej opcji to trzycyfrowe konta syntetyczne: rozrachunków z odbiorcami, rozrachunków z dostawcami oraz kasy. Dane te wiążą się z omówionym dalej planem kont. Nie jest ważne czy najpierw skonstruuje się plan kont a potem wpisze potrzebne w konfiguracji numery czy postąpi się odwrotnie. Ważne jest aby dane odpowiadały sobie i były wpisane przed rozpoczęciem dekretowania dokumentów.
        Kolejne dane konfiguracyjne, które należy wpisać to:
        • system numeracji zapisów i pozycji,
        • zgoda lub nie na komunikaty o braku ciągłości numeracji pozycji,
        • zgoda lub nie na edytowanie pól DATA, WYRÓŻNIK i TERMIN na dole ekranu.
        W czasie dekretowania musimy niekiedy wypełnić więcej pól tabeli niż mieści się na ekranie. Możemy to zrobić albo przesuwając się do tych pól klawiszem kursora w prawo (scroll) albo edytować je na dole ekranu.
        Prawidłowe podanie następnych danych konfiguracyjnych wymaga pewnej wiedzy informatycznej. "Katalog dyskowy" to ścieżka do katalogów o nazwie #01, #02 itp., bez ostatniego członu, zakończona znakiem "\" (backslash). Wymienione katalogi to katalogi robocze współużytkowników programu pracującego w sieci. Przy pracy jednostanowiskowej potrzebny jest jeden katalog roboczy i zazwyczaj jeśli program instalowany jest w np. w katalogu C:\BONUS.95 to jako katalog roboczy zakładamy C:\BONUS.95\#01 i wpisujemy: Katalog dyskowy: C:\BONUS.95\.
        Taką samą ścieżkę możemy podać jeśli program pracuje w sieci i wszystkie stacje robocze mają dysk twardy C: i założone katalogi C:\BONUS.95\#01. Jeśli stacje robocze nie mają dysków twardych i dysk sieciowy jest widziany przez nie jako F: to na tym dysku zakładamy katalogi np. F:\BONUS.95\#01, F:\BONUS.95\#02, ..., F:\BONUS.95\#xx i jako katalog dyskowy wpisujemy w konfiguracji F:\BONUS.95\. W powyższym przykładzie xx jest liczbą użytkowników poprzedzoną ewentualnie zerem. W takiej konfiguracji każdy użytkownik wywołuje program z parametrem równym numerowi podkatalogu roboczego a więc: dmv 01, dmv 02, ..., dmv xx.
        Ostatnie trzy parametry konfiguracyjne, które należy podać zwiazane są z archiwizacją danych. Można je potraktować jako 3 linie polecenia wsadowego, którego użyjemy do archiwizowania np.:
        1. arj a bonus *.dbf *.mem *.dbt
        2. copy bonus.arj a:
        3. dir a: /p
        Nie wszystkie linie muszą być wypełnione.

        USTAWIANIE KOLORÓW:
        W opcji tej możemy ustawić kolory trzech obiektów , z którymi pracujemy w systemie BONUS:
        • ekranu poza powierzchnią tabeli głównej,
        • tabeli głównej,
        • tabeli przywołanej do podpowiedzi klawiszem F8.
        Przełączamy się pomiędzy tymi obiektami klawiszem Tab i dla każdego z nich możemy niezależnie zmieniać kolor pierwszego planu i tła dla tekstów zwykłych i wyróżnionych tzn. wybranych w tabeli lub edytowanych.
        Posiadacze monitorów mono VGA mogą ustawić poziomy szarości. Posiadacze kart graficznych HERCULES mają mniejsze możliwości wyboru. Dla nich zalecane są dwa ustawienia MONO i INVERS MONO.
        Przy ustawianiu kolorów należy pamiętać o następujących zasadach:
        • przy pracy sieciowej ustawienie obowiązuje wszyskich użytkowników,
        • należy unikać ustawiania koloru jasnego białego (Bright White) - kolorem tym zaznaczane są w różnych opcjach wyselekcjonowane rekordy.

      2. Operatorzy, priorytety, progi dostępu, hasła.

        SŁOWNIK OPERATORÓW:
        Słownik operatorów wypełnia w zasadzie administrator systemu wprowadzając nazwiska sygnatury, hasła i priorytety operatorów. Hasła i sygnatury muszą być unikalne dla każdego operatora. Hasła nie mogą zawierać polskich znaków diakrytycznych. Hasło podawane jest przy wejściu do programu. Sygnaturą oznaczany jest każdy dekret oraz wydruk wykonany przez operatora. Priorytet operatora jest związany z progiem dostępu do opcji - operator ma dostęp do opcji, których próg dostępu nie jest wyższy niż jego priorytet.
        Administrator informuje wszystkich operatorów o przyznanych hasłach; umożliwi im to pierwsze wejście do programu i zmianę swoich haseł.
        Skuteczność przedstawionego tu systemu haseł i priorytetów, którego celem jest m.in. powiązanie odpowiedzialności za wprowadzane dane z operatorami i selektywny dostęp do funkcji programu, zależy od spełnienia kilku warunków:
        • opcje SŁOWNIK OPERATORÓW i USTAWIANIE PROGU DOSTĘPU DO OPCJI powinny być dostępne tylko dla administratora,
        • opcja ZMIANA HASŁA OPERATORA powinna być dostępna dla każdego operatora,
        • każdy operator kończąc pracę powinien zakończyć działanie programu po to aby następny operator musiał podać swoje hasło przy wejściu do programu.

        ZMIANA HASŁA OPERATORA:
        Operatorzy powinni zmienić hasło co najmniej po wstępnym nadaniu go przez administratora umożliwiającym pierwsze wejście do programu.

        USTAWIANIE PROGU DOSTĘPU DO OPCJI:
        Najwyższy dopuszczalny próg to 9. Do opcji z pustym lub zerowym progiem mają dostęp wszyscy operatorzy. Uaktywnienie nowych progów wymaga restartu programu. W opcji tej można zmienić także hasło, którego podanie konieczne jest dla wykonania kilku, specjalnie chronionych, funkcji systemu m.in. zaksięgowania dokumentów, kasowania definicji sprawozdań, kasowania definicji automatycznych księgowań itd.

    3. Zakładanie zakładowego planu kont.

      EDYCJA PLANU KONT:
      Zdefiniowanie właściwego planu kont jest bardzo ważną operacją dla każdego rodzaju księgowości, nie tylko informatycznej. W przypadku tej ostatniej, a więc i w omawianym systemie, nie jest możliwe księgowanie na konto, które nie zostało zdefiniowane w opcji EDYCJA PLANU KONT.
      UWAGA! Niedopuszczalna jest zmiana struktury konta po dokonaniu księgowań na nie ! Dopuszczalne jest dodawanie składników w grupach analitycznych konta.
      Konta definiowane są przez wpisywanie numeru i nazwy konta syntetycznego, określenie struktury konta i nazw grup analitycznych. Strukturę zapisuje się symbolicznie znakami "9" i "-". Struktura postaci np. 999-99-999-999-9 oznacza zdefiniowanie konta z 4 grupami analitycznymi: dwu-, trzy-, trzy- i jednocyfrową. Początek "999" lub "999-" związany jest zawsze z kontem syntetycznym. Wpisanie w polu ROZLICZANE "T" udostępnia mechanizm rozliczania konta opisany w dalszej części. Mechanizm ten umożliwia automatyczne kontrolowanie zgodności sum po stronie stron Wn i Ma dekretów na to samo konto i z tym samym wyróżnikiem. Pola "Nazwa grupy x" dotyczą grup analitycznych. Opisywana wersja systemu dopuszcza nazwy 20-znakowe. Trzy nazwy są jednocześnie słowami kluczowymi systemu: OSOBY, FIRMY i ZLECENIA. Użycie takich nazw grup powoduje, że numery grup analitycznych mogą być pobierane tylko z odpowiednich słowników: OSÓB, FIRM lub ZLECEŃ. Konta o numerach zaczynających się od "9" np. "901-1" nie są uwzględniane w kontroli zgodności sum po stronach Wn i Ma.
      Przejście do edycji składników grup analitycznych odbywa się przez naciśnięcie klawisza F8 w sytuacji gdy okno edycyjne znajduje się w polu "Nazwa grupy x". Jeśli jako nazwę grupy wpisano OSOBY, FIRMY lub ZLECENIA to edycja składników grup możliwa jest w opcjach edycji słowników opisanych w następnych punktach.
      Struktura konta jest w wielu przypadkach kompromisem pomiędzy łatwością dekretowania a możliwością uzyskania różnych zestawień analitycznych. Doświadczenia autorów systemu w zestawieniu z uwagą o niemożliwości zmiany struktury konta po dokonaniu księgowań skłaniają do zalecenia projektowania struktur niektórych kont w sposób nadmiarowy.

      WYDRUK PLANU KONT:
      W opcji tej uzyskujemy wydruk planu kont w specjalnej postaci graficznej ułatwiającej odczytanie struktur kont i składników grup analitycznych.

      NAZWY KONT:
      Nazwy kont nadawane są przez użytkownika programu w czasie pierwszej dekretacji. W omawianej opcji można te nazwy przeglądnąć, zmienić lub uzupełnić. Opcja ta spełnia także ważną rolę kontrolną. Po wykonaniu WERYFIKACJI KARTOTEKI KONT możemy wykryć ewentualne nieprawidłowości lub braki:
      • konta o niedozwolonej strukturze - zazwyczaj wynik awarii lub błędnego przenoszenia danych z innych systemów,
      • konta o pustej nazwie - brak nazwy w słowniku lub brak nazwy składnika grupy analitycznej.
      Wprowadzone nazwy kont widoczne są w czasie dekretowania w dolnej części tabeli; po lewej stronie nazwa konta WN a po prawej konta MA.

    4. Wypełnienie podstawowych słowników systemu.

      SŁOWNIK FIRM (KONTRAHENTÓW):
      Wpisanie słowa FIRMY jako nazwy grupy analitycznej podczas zakładania planu kont powoduje, że składniki tej grupy pobierane będą ze słownika firm. Numer firmy jest pięciocyfrowy; wpisanie krótszego powoduje uzupełnienie go zerami z przodu. Nie ma osobnych słowników dostawców i odbiorców. Dane dotyczace nazwy, adresu i banku wykorzystywane są do wydruku przelewów i rejestrów VAT. Do słownika można wpisać także firmy, których numer nie będzie użyty w dekretowaniu.

      SŁOWNIK GRUP FIRM:
      Grupa jest jednym z elementów umożliwiajacych selekcję firm. Wpisanie grupy w słowniku firm powinno być poprzedzone wpisaniem tej grupy do słownika grup firm.

      SŁOWNIK OSÓB:
      Wpisanie słowa OSOBY jako nazwy grupy analitycznej podczas zakładania planu kont powoduje, że składniki tej grupy pobierane będą ze słownika osób. Numer osoby jest trzycyfrowy; wpisanie krótszego powoduje uzupełnienie go zerami z przodu.

      SŁOWNIK ZLECEŃ:
      Wpisanie słowa ZLECENIA jako nazwy grupy analitycznej podczas zakładania planu kont powoduje, że składniki tej grupy pobierane będą ze słownika zleceń. Numer zlecenia jest czterocyfrowy; wpisanie krótszego powoduje uzupełnienie go zerami z przodu.

      SŁOWNIK DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH:
      Do słownika tego wpisujemy jednoliterowe symbole dzienników częściowych i opis dziennika. Symbol dziennika jest pierwszym znakiem pełnego identyfikatora zapisu pozycji do dziennika częściowego.

    5. Wstępne wprowadzanie i księgowanie dokumentów.

      1. Wstępne wprowadzanie dokumentów.

        WSTĘPNE PRZYGOTOWANIE ZAPISÓW DO DZIENNIKA:
        Dekretowanie rozpoczyna się od wprowadzenia danych o kolejnym zapisie lub ustawienia się okienkiem edycyjnym na rekordzie istniejącego zapisu. Po naciśnięciu klawisza F8 edytuje się dekrety związane z zapisem. Podgląd dekretów zapisu bez możliwości edycji uzyskamy naciskając kombinację klawiszy ALT_F8 zamiast F8. Zaleca się stosowanie tej kombinacji do podglądu - jest ona szybsza niż F8 a ponadto bezpieczniejsza - uniemożliwia wprowadzenie zmian. W trakcie dekretowania nie jest możliwe użycie numerów kont lub numerów w grupach, które nie zostały wcześniej zdefiniowane lub wpisane do odpowiedniego słownika. Podgląd zarówno numerów kont syntetycznych jak i numerów w grupach analitycznych uzyskujemy przez naciśnięcie klawisza F8 w czasie edycji tego numeru.
        Pierwsze dekretowanie na konto musi być potwierdzone; użytkownik pytany jest o nazwę konta; podstawiana jest domyślna nazwa - nazwa składnika ostatniej grupy analitycznej. Np. jeśli w słowniku kontrahentów pod numerem "00023" wpisany został kontrahent "HURTOWNIA TULIPAN" a w planie kont konto 201 ma strukturę 999-99999 i pierwszą grupą analityczną są FIRMY to podczas pierwszego księgowania na konto 201-00023 podstawiona zostanie nazwa "HURTOWNIA TULIPAN". Użytkownik może ją zmienić np. na "ROZRACHUNKI Z ODBIORCĄ TULIPAN". Nazwy kont widoczne są podczas dekretowania i przeglądania dekretów w dolnej części tabeli - tzw. śladzie; z lewej strony konto WN a z prawej MA.
        Niepusty słownik dopuszczalnych księgowań powoduje, że w przypadku próby księgowanie w jednym dekrecie na 2 konta (WN i MA) sprawdzana jest poprawność księgowania i w przypadku, kiedy warunek poprawności nie jest spełniony, dekret nie jest akceptowany.
        W czasie dekretowania pewne kombinacje klawiszy oraz znaki na ekranie mają specjalne znaczenia opisane w suflerze dostępnym pod klawiszem F1.
        Klawisze specjalne w opcji dekretowania:
        F9 - obroty i saldo konta wskazanego podświetleniem,
        Alt F9 - obroty i saldo konta syntetycznego wskazanego podświetleniem,
        Ctrl F9 - syntetyka zapisu (sekwencji dekretów),
        Shift F9 - podgląd dekretów wskazanego konta od/do miesiąca,
        Ctrl O - obroty i saldo wskazanego konta od/do miesiąca,
        Ctrl K - saldo kasy z uwzględnieniem ostatniego raportu kasowego,
        Alt F7 - automatyczne księgowanie,
        Alt U - usuwanie wszystkich dekretów wstępnie edytowanego zapisu,
        Alt W - wydruk kontrolny aktualnego zapisu,
        Alt B - zamknięcie zapisu (blokada edycji),
        Alt P - sprawdzenie typu dekretu,
        Alt T - wydruk dekretów na dokumencie źródłowym.
        Symbole specjalne:
        ¨ - znak w polu liczba dekretów zapisu oznaczający niezerowe saldo zapisu (sekwencji dekretów),
        / - znak w polu liczba dekretów zapisu oznaczający niezbilansowanie obrotów kont zespołu 4, 5 i 6 (opcja),
        Ö - znak w polu liczba dekretów oznaczający zapis zamknięty,
        - sygnalizacja dekretowania konta przez innego operatora.

        UWAGI:
        1. Podczas dekretowania dokumentów kasowych należy w polu DATA wpisać datę operacji kasowej. Data ta jest wykorzystywana do wytworzenia raportu kasowego.
        2. W czasie dekretowania własnych lub obcych faktur należy w pole DATA wpisać datę wystawienia faktury, a w pole TERMIN datę uzgodnionego terminu płatności. Pola te wykorzystywane są do edycji wezwań do zapłaty oraz tworzenia wykazów faktur przeterminowanych.
        3. Dekretując zapłaty za wystawione faktury, należy w polu DATA wpisać datę zapłaty, a w polu TERMIN wpisać uzgodniony na fakturze termin płatności. Pola te wykorzystywane są do edycji not odsetkowych.
        4. Dla operacji związanych z rozliczeniami kontrahentów, zaleca się wpisywanie do pola WYRÓŻNIK numeru faktury. Przy tego pola można uzyskać przy pomocy klawisza F8 podpowiedź dotyczącą poprzednich dekretów rozliczanego konta.
        System nie dopuszcza w jednym dekrecie dwóch kont rozrachunkowych. Jeśli zachodzi konieczność takiego dekretowania należy wytworzyć 2 dekrety. Wyróżnik można wpisać także wtedy, gdy żadne z kont nie jest kontem rozrachunkowym (uzupełnia on wtedy treść dekretu).

        SŁOWNIK TREŚCI DEKRETÓW:
        Do tego słownika wpisujemy powtarzające się często treści dekretów. Podczas dekretowania mamy mozliwość podglądu tego słownika i pobrania wpisanej treści.

      2. Automatyczne księgowanie.

        SŁOWNIK AUTOMATYCZNYCH KSIĘGOWAŃ:
        Automatyczne księgowanie inicjowane jest naciśnięciem klawiszy Alt F7 w czasie dekretowania. Podawany wtedy numer księgowania musi znajdować się w słowniku automatycznych księgowań. Dopisując do słownika kolejną pozycję podajemy jego numer, nazwę oraz możemy wpisać znak "T" do pól: Firmy ?, Osoby ?, Zlecenia ?, Miesiąc ? ,Parametr ? Wpisanie tego znaku umożliwia użycie w definiowaniu postaci i algorytmów automatycznych księgowań symboli specjalnych:
        #A - numer miesiąca,
        !A - nazwa miesiąca,
        #F - numer firmy (kontrahenta),
        !F - nazwa firmy (kontrahenta),
        #O - numer osoby,
        !O - nazwa osoby,
        #Z - numer zlecenia,
        !Z - nazwa zlecenia,
        #P - parametr.
        W czasie generowania dekretów wykrywane są znaki "T" wstawione w słowniku i efektem każdego wykrytego znaku jest zadane przez system pytanie o miesiąc, firmę, osobę, zlecenie lub parametr. Dane uzyskane w odpowiedzi na te pytania wstawiane są w miejsce odpowiednich symboli specjalnych wymienionych powyżej użytych w definiowaniu postaci i algorytmu automatycznego księgowania.

        POSTAĆ I ALGORYTM KSIĘGOWAŃ:
        Definiując automatyczne księgowanie musimy podać jego postać a więc wszystkie dekrety jakie mają powstać z ich treścią, kontem po stronie WN i MA. Postać wpisujemy w górnej tabeli. W dolnej natomiast podajemy algorytmy wyliczenia kwot, które zostaną wpisane do zdefiniowanych dekretów. Jeżeli dolną tabelę pozostawimy pustą to po zainicjowaniu automatycznego księgowania wytworzy się szablon, który uzupełnimy kwotami. Automatyczne księgowanie można inicjować zarówno z pustego rekordu jak i z istniejącego dekretu. W tym drugim przypadku możemy w postaci i algorytmie użyć symboli zwiazanych z tym dekretem opisanych niżej. Szczegółowy opis definiowania algorytmów księgowań zamieszczony jest w punkcie 3.V.ii. dotyczącym definiowania sprawozdań.
        Klawisze specjalne w opcji definiowania automatycznych księgowań:
        Tab - przełączanie między definicją postaci a algorytmem,
        Ins - zaznaczanie rekordów do duplikowania,
        Alt F7 - duplikowanie zaznaczonych rekordów.
        Symbole specjalne w opcji definiowania automatycznych księgowań:
        #T - treść dekretu, z którego inicjowano księgowanie,
        #W - konto WN,
        #M - konto MA,
        K() - kwota,
        #A - numer miesiąca,
        !A - nazwa miesiąca,
        #F - numer firmy (kontrahenta),
        !F - nazwa firmy (kontrahenta),
        #O - numer osoby,
        !O - nazwa osoby,
        #Z - numer zlecenia,
        !Z - nazwa zlecenia.
        Użycie symboli #F, !F, #Z, !Z, #O, !O jest uzasadnione tylko wtedy, jeśli w słowniku automatycznych księgowań wstawiono "T" w odpowiednie pole: Firma ?, Osoba ? lub Zlecenie ?
        Przed wyliczeniem wartości i wyznaczeniem treści powstałych automatycznie dekretów symbole te zostaną zastąpione danymi wprowadzonymi przez użytkownika.

      3. Rejestry VAT.
        W sytemie finansowo-księgowym przewidziano dwa tryby obsługi rejestrów zakupu i sprzedaży VAT. W trybie pierwszym, poza systemem BONUS zainstalowany jest niezależny program do wprowadzania danych i wydruku rejestrów VAT. Z tego programu, na życzenie operatora sytemu BONUS, pobierana jest automatycznie informacja o wprowadzonych do rejestru zapisach i następnie zamieniana na ciąg dekretów we wskazanym dzienniku częściowym. W celu takiego powiązania obu programów konieczne jest zainstalowanie specjalnej procedury pobierającej dane z zewnętrznych rejestrów VAT.
        Drugi tryb obsługi rejestrów VAT stanowi integralną część systemu BONUS. Rejestry VAT tworzone są automatycznie na podstawie wprowadzonych do wskazanego dziennika częściowego dekretów. Prawidłowe działanie tego trybu obsługi rejestrów VAT wymaga spełnienia następujących warunków:
        • wszystkie rejestry VAT muszą być zdefiniowane i powiązane z planem kont,
        • poszczególne dowody zakupu lub sprzedaży muszą być wprowadzone do dziennika częściowego w postaci dekretów oznaczonych jednym numerem pozycji dziennika,
        • w czasie wprowadzania dekretów dotyczących jednej pozycji dziennika należy wprowadzić do komputera uzupełniające dane, wymagane w rejestrach VAT (np. nazwę kontrahenta, jego NIP, siedzibę, datę powstania obowiązku VAT itp.) i potwierdzić wpis pozycji do rejestru.
        System komputerowy zapewnia z jednej strony ułatwienie dekretowania zakupu i sprzedaży poprzez podstawianie gotowych szablonów dekretowania, a z drugiej strony wyświetla i drukuje na podstawie dekretów kompletne rejestry VAT.

        SŁOWNIK REJESTRÓW VAT:
        W słowniku rejestrów VAT użytkownik definiuje występujące w jego jednostce rejestry VAT. Definicja obejmuje podanie:
        • numeru rejestru (dwie cyfry),
        • typu rejestru (zakupu - Z, zakupu w handlu detalicznym - D, zakupu z importu - I, sprzedaży - S),
        • symbolu dziennika częściowego, w którym znajdą się dekrety dotyczące danego rejestru,
        • informacji, czy rejestr będzie zawierał dokumenty korygujące zakup lub sprzedaż (czy mają być przewidziane specjalne pola na numer i datę dokumentu korygowanego).
        Po wprowadzeniu rejestru do słownika należy przystąpić do jego zdefiniowania.

        DEFINIOWANIE REJESTRÓW VAT:
        Definiowanie rejestru VAT polega na określeniu jakie pola z wartościami netto, vat i brutto powinien zawierać rejestr, na określeniu powiązania wartości tych pól z dekretami na odpowiednich kontach ksiąg analitycznych oraz na zdefiniowaniu szablonu dekretowania, który ułatwia wprowadzanie danych związanych z kolejnymi pozycjami rejestru. W czasie tworzenia rejestru kwoty dekretów przenoszone są do tymczasowego zbioru roboczego QREJ.DBF zgodnie z definicją danego rejestru zawartą w zbiorze SL_REJ.DBF.

        REJESTRY TYPU "U"
        Pełna postać rejestrów, dla ich poszczególnych typów, jest następująca:

        REJESTR ZAKUPU - typ Z.
        Pole zbioru QREJ Opis pola
        1. POZ_REJ() Zapis/pozozycja/m-c
        2. DATA_VAT Data powstania obowiązku VAT
        3. NR_ZRO Nr dokumentu zakupu
        4. DATA_ZRO Data dokumentu
        5. NR_KON Nr firmy
        6. NAZWA_KON Nazwa firmy
        7. MIASTO Miasto
        8. ID_KON NIP
        9. NR_KOR Nr dokumentu korygowanego
        10. DATA_KOR Data dokumentu korygowanego
        11. UWAGI Uwagi
        12. W_ZAP * Kwota do zapłaty
        13. W_NET_O * Kwota NETTO zakup opodat.; sprzedaż opodat.
        14. W_VAT_O_O * Kwota VAT podleg.odliczeniu; sprzedaż opodat.
        15. W_VAT_O_W * Kwota VAT warunkowo odliczana; sprzedaż opodat.
        16. W_VAT_O_N * Kwota VAT nie odliczana; sprzedaż opodat.
        17. W_NET_C * Kwota NETTO zakup opodat.; sprzedaż opodat. i zwol.
        18. W_VAT_C_O * Kwota VAT podleg.odliczeniu.; sprzedaż opodat.i zwol.
        19. W_VAT_C_W * Kwota VAT warunkowo odliczana; sprzedaż opodat.i zwol.
        20. W_VAT_C_N * Kwota VAT nie odliczana; sprzedaż opodat. i zwol.
        21. W_NET_B * Kwota NETTO zakup nieopodatkowany i ze st. 0%
        22. W_ZAO * Kwota odchylenia wartości do zapłaty od brutto
        23. W_REZ_1 Rezerwa 1
        24. W_REZ_2 Rezerwa 2
        25. PODATEK() Podatek VAT do odliczenia
        26. BLAD() Błąd VAT (niezgodność netto, ptu i do zapłaty)

        REJESTR ZAKUPU Z IMPORTU - typ I
        Pole zbioru QREJ Opis pola
        1. POZ_REJ() Zapis/pozozycja/m-c
        2. DATA_VAT Data powstania obowiązku VAT
        3. NR_ZRO Nr dokumentu zakupu
        4. DATA_ZRO Data dokumentu
        5. NR_KON Nr firmy
        6. NAZWA_KON Nazwa firmy
        7. MIASTO Miasto/Kraj
        8. NR_KOR Nr dokumentu korygowanego
        9. DATA_KOR Data dokumentu korygowanego
        10. UWAGI Uwagi
        11. W_WCE * Kwota WARTOŚĆ CELNA
        12. W_CL1 * Kwota CŁO 1
        13. W_CL2 * Kwota CŁO 2
        14. W_AKC * Kwota AKCYZA
        15. NETTO_I() * Kwota NETTO ogółem
        16. W_NET_22 * Kwota NETTO, st. 22%
        17. W_VAT_22 * Kwota VAT, st. 22%
        18. W_NET_07 * Kwota NETTO, st. 7%
        19. W_VAT_07 * Kwota VAT, st.7%
        20. W_NET_BE * Kwota NETTO, zwolnione z VAT
        21. W_MAN * Kwota opłat maniplacyjnych
        22. W_ZAO * Kwota odchylenia podstawy opodatkowania od netto ogółem
        23. W_REZ_1 Rezerwa 1
        24. W_REZ_2 Rezerwa 2
        25. PODATEK() Podatek VAT do odliczenia

        REJESTR ZAKUPU (HANDEL DETALICZNY) - typ D
        Pole zbioru QREJ Opis pola
        1. POZ_REJ() Zapis/pozozycja/m-c
        2. DATA_VAT Data powstania obowiązku VAT
        3. NR_ZRO Nr dokumentu zakupu
        4. DATA_ZRO Data dokumentu
        5. NR_KON Nr firmy
        6. NAZWA_KON Nazwa firmy
        7. MIASTO Miasto
        8. ID_KON NIP
        9. NR_KOR Nr dokumentu korygowanego
        10. DATA_KOR Data dokumentu korygowanego
        11. UWAGI Uwagi
        12. W_ZAP * Kwota do zapłaty
        13. W_NET_22 * Kwota NETTO, st. 22%
        14. W_VAT_22 * Kwota VAT, st. 22%
        15. W_ZMA_22 * Kwota MARŻA ZAREZERWOWANA, st. 22%
        16. W_ZVA_22 * Kwota VAT ZAREZERWOWANY, st. 22%
        17. W_NET_07 * Kwota NETTO, st. 7%
        18. W_VAT_07 * Kwota VAT, st. 7%
        19. W_ZMA_07 * Kwota MARŻA ZAREZERWOWANA, st. 7%
        20. W_ZVA_07 * Kwota VAT ZAREZERWOWANY, st. 7%
        21. W_NET_BE * Kwota NETTO, st. 0% i zwolnione
        22. W_ZMA_BE * Kwota MARŻA ZAREZERWOWANA, st.0% i zwolnione
        23. W_NET_ZP * Kwota NETTO, zwolnione podmiotowo
        24. W_ZMA_ZP * Kwota MARŻA ZAREZERWOWANA, zwolnione podmiotowo
        25. W_ZVA_ZP * Kwota VAT ZAREZERWOWANY, zwolnione podmiotowo
        26. W_ZAO * Kwota odchylenia wartości do zapłaty od brutto
        27. W_REZ_1 Rezerwa 1
        28. W_REZ_2 Rezerwa 2
        29. PODATEK() Podatek VAT naliczony
        30. BLAD() Błąd VAT (niezgodność netto, ptu i do zapłaty)

        REJESTR SPRZEDAŻY - typ S
        Pole zbioru QREJ Opis pola
        1. POZ_REJ() Zapis/pozozycja/m-c
        2. DATA_VAT Data powstania obowiązku VAT
        3. NR_ZRO Nr dokumentu sprzedaży
        4. DATA_ZRO Data dokumentu
        5. NR_KON Nr firmy
        6. NAZWA_KON Nazwa firmy
        7. MIASTO Miasto
        8. ID_KON NIP
        9. NR_KOR Nr dokumentu korygowanego
        10. DATA_KOR Data dokumentu korygowanego
        11. UWAGI Uwagi
        12. W_ZAP * Kwota do zapłaty
        13. W_NET_22 * Kwota NETTO, st. 22%
        14. W_VAT_22 * Kwota VAT, st. 22%
        15. W_NET_07 * Kwota NETTO, st. 7%
        16. W_VAT_07 * Kwota VAT, st. 7%
        17. W_NET_ZC * Kwota NETTO, objęte częściowym zaniechaniem
        18. W_VAT_ZC * Kwota VAT, objęte częściowym zaniechaniem
        19. W_NET_00 * Kwota NETTO, st. 0% kraj
        20. W_NET_EX * Kwota NETTO, st. 0% eksp.
        21. W_NET_BE * Kwota NETTO, zwolnione i objęte całkowitym zaniechaniem
        22. W_NET_O_K * Kwota NETTO korekty, sprzedaż opodatkowana
        23. W_VAT_O_K * Kwota VAT korekty, sprzedaż opodatkowana
        24. W_NET_Z_K * Kwota NETTO korekty,sprzedaż nieopodatkowana
        25. W_ZAO * Kwota odchylenia wartości do zapłaty od brutto
        26. W_REZ_1 Rezerwa 1
        27. W_REZ_2 Rezerwa 2
        28. PODATEK() Podatek VAT należny
        29. BLAD() Błąd VAT (niezgodność netto, ptu i do zapłaty)

        Wartości pól oznaczonych znakiem "*" w opisie treści rejestrów są pobierane z dekretów w oparciu o szablony kont. Definiując każde z tych pól należy podać:
        • szablon konta WN dekretu głównego,
        • szablon konta MA dekretu głównego,
        • szablon konta WN dekretu uzupełniającego (wtórnego),
        • szablon konta MA dekretu uzupełniającego (wtórnego).
        Szablony kont dekretów głównych służą do pobrania wartości odpowiednich pól do rejestru. Jeżeli wśród dekretów zostanie odnaleziony taki, których konto WN i konto MA jest zgodne z zdefiniowanymi szablonami głównymi, to kwota tego dekretu jest pobierana do rejestru. Zgodność konta z szablonem oznacza, że podane cyfry szablonu występują na tych samych pozycjach w dekrecie WN lub MA.
        W szablonach można wykorzystywać symbol "#F" który jest interpretowany jako numer kontrahenta ze słownika firm.
        Szablony kont dekretów pomocniczych wraz z szablonami kont dekretów głównych wykorzystywane są do utworzenia wzorca dekretowania dokumentu zakupu lub sprzedaży w czasie wstępnego wprowadzania danych do dzienników.
        Proces zapisu do rejestru VAT przebiega w następujący sposób. W czasie wstępnego wprowadzania danych do dziennika częściowego, przed rozpoczęciem edycji nowej pozycji dziennika, należy nacisnąć klawisz R - wpis do rejestru. Spowoduje to pojawienie się w dolnej części ekranu okien edycyjnych, w których należy podać:
        • numer pozycji dziennika (nadawany automatycznie jako kolejny),
        • numer rejestru,
        • dane uzupełniające do rejestru (numer kontrahenta, NIP, siedziba, numer dokumentu, data dokumentu, data powstania obowiązku VAT lub data decydująca o chronologii zapisów w rejestrze, termin rozliczenia, data i numer dokumentu korygowanego).
        Potwierdzenie danych powoduje wyświetlenie w części górnej (edycyjnej) ekranu przygotowanych zgodnie z definicją rejestru dekretów dotyczących wprowadzanej pozycji do dziennika. Dekrety te należy uzupełnić odpowiednimi kwotami.
        W sytuacji, gdy dekrety danej pozycji dziennika są już wprowadzone, naciśnięcie klawisza R i wpisanie numeru tej pozycji spowoduje ponowne pojawienie się wypełnionych okien edycyjnych z danymi uzupełniającymi zapisu w rejestrze. Można wówczas dokonać korekty danych uzupełniających lub spowodować usunięcie zapisu z rejestru. Akceptacja zapisu nie spowoduje jednak ponownego pojawienia się "pustych" dekretów w części edycyjnej ekranu.
        Istnieje możliwość kontrolnego sprawdzenia, które pozycje dziennika częściowego zostały wprowadzone do rejestru. Po naciśnięciu klawiszy ALT R pojawia się pytanie o numer rejestru (puste pole - wszystkie rejestry) i następnie pozycje dziennika, które zostały wcześniej wpisane do rejestru zostają podświetlone.
        Korekta zapisów do rejestru możliwa jest tylko na etapie wstępnego przygotowania zapisów do dziennika. Po zaksięgowaniu dokumentów nie można już uaktualnić zapisów w rejestrze VAT. Przed zaksięgowaniem dokumentów należy więc sprawdzić zgodność sum w rejestrach VAT z obrotami na kontach analitycznych związanych z tymi rejestrami. Zaksięgowanie dokumentów jest równocześnie utrwaleniem zapisu w rejestrach VAT. Dokonanie korekty jest od dego momentu możliwe jedynie poprzez nowe dekrety korygujące w dzienniku i odpowiadające im nowe wpisy do rejestru VAT.

        WYDRUK REJESTRÓW VAT:
        Postać wydruków rejestrów VAT jest uzależniona od definicji rejestru. Jeżeli w definicji rejestru nie podano szablonu dekretów głównych to odpowiednia kolumna jest usuwana z tabulogramu rejestru. Rejestry mogą być drukowane za pełne okresy miesięczne.

      4. Kontrola prawidłowości księgowań.

        SŁOWNIK DOPUSZCZALNYCH KSIĘGOWAŃ:
        Do słownika o strukturze jak niżej wpisujemy kolejne pozycje, które mają podlegać sprawdzaniu. Np.
        Strona Konto Dopuszczalne konto przeciwstawne Uwagi
        WN 400 490 Przeksięg. kosztów
        MA 490 500 Przeksięg. kosztów
        Pozycja w słowniku ma następującą interpretację: jeżeli po stronie "Strona" zaksięgowano na konto zgodne z szablonem "Konto" to po przeciwnej stronie dopuszczalne jest konto zgodne z szablonem "Dopuszczalne konto przeciwstawne". Kontrola dopuszczalności księgowań dotyczy tylko tych dekretów, w których wpisano zarówno konto WN jak i MA.
        Dla danych z zamieszczonej tabeli dopuszczalnym księgowaniem w którym wpisano po stronie WN konto zgodne z szablonem "400" np. 400-1 jest pozostawienie strony MA pustej lub wpisanie konta zgodnego z szablonem "490" np. 490. Jeśli natomiast po stronie MA wpisano 490 to można pozostawić stronę WN pustą lub wpisać konto zgodne z szablonem "500" np. 500-02 ale też i konto zgodne z szablonem "400" bo na to zezwala pierwsza pozycja słownika. Warto zauważyć, że dekrety w których wpisano po stronie MA konto zgodne z szablonem "500" nie podlegają sprawdzeniu.

      5. Wyszukiwanie dekretów.
        WYSZUKIWANIE DEKRETÓW:
        W opcji wyszukiwane (selekcjonowane) są dekrety spełniające podane warunki. Jeżeli oprócz wyszukanych dekretów mają być pokazane również pozostałe dekrety o takich samych symbolach zapisu i numerach pozycji jak dekrety wyszukane, należy wybrać opcję: "Dekrety skojarzone ? - Tak".
        Podanie symbolu konta lub symbolu dziennika znacznie przyspiesza wyszukanie dekretów. W warunku na symbol konta można stosować szablon (symbol konta z pominiętymi cyframi lub grupami cyfr).
        Klawisze specjalne:
        F9 - obroty i saldo konta wskazanego podświetleniem,
        Alt F9 - obroty i saldo konta syntetycznego wskazanego podświetleniem,
        Ctrl F9 - syntetyka odszukanych dekretów.

      6. Zaksięgowanie dokumentów z danego okresu.

        ZAKSIĘGOWANIE DOKUMENTÓW:
        Funkcja ta umozliwia spełnienie ustawowego obowiązku zamknięcia danych księgowych do podanej przez użytkownika daty bez możliwosci dokonania w nich zmian z wyjątkiem ewentualnej zmiany wyróżnika w opcji ROZLICZANIE KONTA.
        Chronologia zaksięgowań dostępna jest w opcji HISTORIA ZAKSIĘGOWAŃ DOKUMENTÓW.

    6. Dzienniki.

      DZIENNIK CZĘŚCIOWY:
      W opcji tej łączone sa wszystkie zapisy podanego dziennika częściowego z zadanego miesiąca. W formie gotowej do wydruku dziennik zawiera wszystkie wprowadzone dekrety a także podsumowania obrotów po stronie WN i MA dla poszczególnych zapisów, podsumowanie dla wybranego miesiąca, poprzednich miesięcy i wszystkich miesięcy do wybranego włącznie.
      Klawisze specjalne w opcji dziennik częściowy:
      F9 - obroty i saldo konta wskazanego podświetleniem,
      Alt F9 - obroty i saldo konta syntetycznego wskazanego podświetleniem,
      Ctrl F9 - syntetyka dziennika.
      ZESTAWIENIE ZAPISÓW W DZIENNIKU:
      W opcji tej pokazane są dane nagłówkowe wszystkich zapisów składających się na wybrany dziennik częściowy: symbol zapisu, obroty WN, obroty MA, saldo, liczba pozycji i liczba dekretów. Zestawienie zawiera podsumowania dla wybranego miesiąca, poprzednich miesięcy i wszystkich miesięcy do wybranego włącznie.

      SYNTETYKA DZIENNIKA:
      W opcji uzyskujemy zestawienie obrotów na kontach syntetycznych wybranego dziennika. Tę samą tabelę otrzymujemy po naciśnieciu klawiszy Ctrl F9 w opcji DZIENNIK CZĘŚCIOWY.

      ZESTAWIENIE DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH:
      W opcji tej uzyskujemy zestawienia obrotów i sald wszystkich dzienników częściowych w wybranym miesiącu, sumę z poprzednich miesięcy, bilans otwarcia oraz sumę do wybranego miesiąca włącznie. Zestawienie ma strukturę podobną do zestawienia uzyskanego w opcji SYNTETYKA - zamieniły się role kont syntetycznych i dzienników częściowych. Sumaryczne kwoty w obu tych zestawieniach powinny być jednakowe jeśli w opcji SYNTETYKA wybrano wszystkie konta.
    7. Zestawienie obrotów i sald.

      SYNTETYKA:
      W opcji tej uzyskujemy zestawienia obrotów i sald wybranych kont syntetycznych w wybranym miesiącu, sumę z poprzednich miesięcy, bilans otwarcia oraz sumę do wybranego miesiąca włącznie. Wprowadzenie pustych kont na pytania Od konta .. do konta ... interpretowane jest następująco: puste konto "od" oznacza od pierwszego konta; puste konto "do" oznacza do ostatniego konta. Zasada ta stosowana jest także w innych opcjach programu. Sumaryczne kwoty z tego zestawienia, w przypadku wyboru wszystkich kont, powinny być równe kwotom z ZESTAWIENIA DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH.

      ANALITYKA:
      Generowanie podobnego zestawienia jak w opcji SYNTETYKA ale dla kont analitycznych.

      ZESTAWIENIE ANALITYCZNE WG WZORCA:
      Opcja podobna do poprzedniej ale pozwalająca wybrać do zestawień konta zgodne z podanym szablonem a ponadto uzyskać podsumowanie dla wybranej grupy analitycznej. Np. jeśli jako wzorzec podamy "201-" a konto syntetyczne "201" ma strukturę "999-9-99999" to uzyskamy zestawienie obrotów i sald wszystkich kont zaczynających się od "201-" a ponadto jeśli podamy "1" jako numer grupy dla podsumowań to uzyskamy sumaryczne obroty i salda dla kont zaczynających się od: "201-1", "201-2", "201-3" (jeśli składnikami pierwszej grupy analitycznej są: 1,2,3).
      Zbiorcze "T" oznacza, że w zestawieniu nie będą pokazane obroty na wszystkich kontach zgodnych z szablonem a tylko sumy częściowe dla wybranej grupy analitycznej.
      Podczas edycji pola Szablon konta dostępne są 2 rodzaje podpowiedzi:
      F8 - podgląd kartoteki kont,
      Shift F8 - podgląd słownika wzorców.
      Jeśli wybrany szablon znajduje się w słowniku wzorców, to zestawienie opatrzone będzie tytułem pobranym z tego słownika.
      Klawisze specjalne w opcji:
      F9 - obroty i saldo konta wskazanego podświetlenie,
      Alt F9 - obroty i saldo konta syntetycznego wskazanego podświetleniem.
      SŁOWNIK WZORCÓW:
      Do słownika wzorców możemy wpisać szablony kont, które najczęściej używane będą w opcji omówionej powyżej. Podajemy tam także tytuł zestawienia, numer grupy dla której wyliczane będą sumy częściowe oraz charakter zestawienia.
      Zbiorcze "T" oznacza, że w zestawieniu nie będą pokazane obroty na wszyskich kontach zgodnych z szablonem a tylko sumy częściowe dla wybranej grupy analitycznej.

      ROCZNA KARTOTEKA OBROTÓW:
      W kartotece, która przeglądamy w tej opcji zapisane są obroty po stronie WN i MA na wszystkich kontach we wszystkich miesiącach. Należy zauważyć, że zerowe obroty po stronie WN i MA jakiegoś konta mogą wynikać albo z dekretów stornujących albo z wpisania i poźniejszego usunięcia dekretu we wstępnym przygotowaniu zapisu np. po stwierdzeniu pomyłki. Aby mieć pewność skąd pochodzą zerowe obroty należy wykonać WERYFIKACJĘ KARTOTEKI OBROTÓW. Jednym z efektów tej weryfikacji jest usunięcie z kartoteki obrotów tych kont, na które nie ma dekretów i wtedy interpretacja zerowych obrotów będzie jednoznaczna - wystąpiły dekrety na kwoty dodatnie i "dekrety na czerwono" - na kwoty ujemne.

    8. Kartoteki analityczne kont.

      KARTOTEKA ANALITYCZNA KONTA:
      Funkcja wytwarza kartotekę analityczną wybranego konta w zadanym okresie - od miesiąca .... do miesiąca .... Oprócz kopii wszystkich dekretów konta kartoteka zawiera dane o bilansie otwarcia konta oraz, dla każdego miesiąca z podanego zakresu: obroty, obroty narastające i saldo końcowe.

      KARTOTEKI ANALITYCZNE W MIESIĄCU:
      Funkcja wytwarza kartoteki analityczne wybranych kont w zadanym miesiącu. Oprócz kopii wszystkich dekretów na wybrane konta, kartoteki zawierają następujące dane dla tych kont: bilans otwarcia, obroty w zadanym miesiącu, obroty narastające od stycznia do zadanego miesiąca oraz saldo końcowe zadanego miesiąca.

    9. Rozliczenie kosztów.

      ROZLICZENIE KOSZTÓW ZESPOŁU 4 I 5:
      Stosowanie opcji jest uzasadnione tylko wówczas, gdy w planie kont występują zespoły 4 i 5. Aby rozliczenie kosztów zostało wykonane prawidłowo muszą być spełnione następujące wymagania:
      • w obrębie dekretów o tym samym numerze ZAPISU/POZYCJI suma księgowań po stronie WN zespołów 4 i 5 musi być jednakowa,
      • jeżeli w obrębie jednego ZAPISU/POZYCJI występuje kilka dekretów z księgowaniami po stronie WN na różnych kontach zespołu 4, to odnośne dekrety po stronie WN na kontach zespołu 5 muszą być skojarzone z dekretami na kontach zespołu 4 za pomocą pola WYRÓŻNIK.
      W programie następuje automatyczna kontrola spełnienia powyższych wymagań. Dekrety, które nie spełniają tych wymagań są wyspecyfikowane jako wadliwe pod względem przydatności do rozliczenia kosztów.

    10. Rozrachunki.

      1. Rozliczanie kont i inwentaryzacja rozrachunków.

        ROZLICZANIE KONTA:
        W czasie dekretowania mamy dostep do pola WYRÓŻNIK. Interpretacja treści tego pola przez system BONUS zależy od tego, czy którekolwiek z wpisanych kont - WN lub MA - zostało zadeklarowane w planie kont jako "Rozliczane". Jeśli nie to pole to można traktować jako uzupełnienie pola "Treść dekretu" (z wyjątkiem sytuacji opisanej dalej, gdy chcemy automatycznie rozliczać koszty zespołu 4 i 5). Jeśli tak, to wyróżnik spełnia dwie role: pierwsza jego część - do spacji- służy do automatycznego kojarzenia dekretów na to samo konto, natomiast druga część spełnia rolę informacyjną. Pusty wyróżnik jest ignorowany i nie może spowodować rozliczenia dekretu. W zamieszczonym niżej przykładzie podano w każdym wierszu 3 wyróżniki, które spowodują skojarzenie dekretów:
        Przykład:
        1. "FA123/94", "FA123/94 SZEF", "FA123/94 !!!"
        2. "AA1 F-RA 11,94", "AA1 KP-12.IX", "AA1 CZEK 113"
        3. "0012 F 67/98", "0012", "0012 ZALICZKA"
        W pierwszej grupie dekretów elementem kojarzącym będzie "FA123/94", w drugiej "AA1" a w trzeciej "0012".
        Należy podkreslić, że w systemie BONUS grupa dekretów księgowanych na to samo konto po stronie WN lub MA jest rozliczona jeśli spełnione są następujące warunki:
        • wszystkie dekrety mają taki sam niepusty wyróżnik,
        • saldo dekretów na koncie rozliczanym jest zerowe.
        Konsekwencją takiej definicji jest zaliczenie np. 3 następujących dekretów:
        Kwota WN MA Wyróżnik
        100 201-00001 FA123/95
        100 201-00001 FA123/95
        202 201-00001 FA123/95
        Jeśli podczas rozliczania konta stwierdzamy, że mimo zerowego salda dekretów pokazane są one jako nierozliczone to zadecydowały o tym wyróżniki; nie wszystkie są jednakowe (w części do spacji) lub istnieją puste.
        W opcji ROZRACHUNKI pewne kombinacje klawiszy oraz znaki na ekranie mają specjalne znaczenia opisane w suflerze dostępnym pod klawiszem F1.
        Klawisze specjalne w opcji rozliczania:
        F9 - obroty i saldo konta wskazanego podświetleniem dla bieżącego wyróżnika,
        Alt F9 - obroty i saldo ogółem konta wskazanego podświetleniem,
        Alt M lub Ins - zaznaczanie wierszy do wydruku lub wpisania wspólnego wyróżnika,
        Alt R - wpisanie wspólnego wyróżnika dla zaznaczonych dekretów,
        +, - , * - rozliczanie następnego, porzedniego lub wszystkich kont z przedziału kont rozliczanych.
        Symbole specjalne:
        n - przed nazwą konta rozliczanego oznacza zerowe saldo wszystkich pobranych dekretów tego konta.
        Uwaga: Salda ogółem wykazywane po rozliczeniu kont są saldami dwustronnymi i stanowią sumy sald jednostronnych wyliczanych dla poszczególnych wyróżników.
        Przykład:
        Po pobraniu do rozliczeń wszystkich dekretów od konta 201-1-00001 do konta 201-1-00100 stwierdzamy pojawianie się znaczka n przy poruszaniu się po dekretach na konto 201-00032. Spośród 20 dekretów na to konto część ma wpisane wyróżniki a niektóre są błędne. Możemy teraz albo kojarzyć grupy dekretów wpisując ten sam wyróżnik (inny dla każdej grupy) albo wpisać ten sam wyróżnik dla wszystkich 20 dekretów. W tym drugim przypadku warto skorzystać z klawisza Ins do zaznaczenia dekretów i kombinacji Alt R do wpisania wspólnego wyróżnika. Jeśli po akceptacji zmian wybraliśmy do podglądu dekrety i salda to klawisza Ins możemy użyć do zaznaczenia wierszy przeznaczonych do wydruku np. dla jednego kontrahenta.
        Należy zwrócić uwagę na działanie klawisza Alt R. Jeśli dotychczasowy wyróżnik był pusty, to zostanie wpisany nowy. Jeśli natomiast wśród zaznaczonych dekretów niektóre miały wyróżniki, to nowy wyróżnik zostanie wpisany na początku, dodana zostanie spacja i po tej spacji dopisany zostanie stary wyróżnik lub jego część (do dyspozycji jest tylko 14 znaków). W ten sposób nowy wyróżnik spełni swoją rolę rozliczającą, a dotychczasowy zawierający często informacje o numerze faktury, KP, KW itp. pozostanie po spacji stanowiąc uzupełnienie treści dekretu.

        INWENTARYZACJA ROZRACHUNKÓW:
        W opcji tej pokazywany jest stan rozrachunków na wybranych kontach na koniec podanego miesiąca.
        UWAGA: Inwentaryzacja rozrachunków przeterminowanych odbywa się w następujący sposób:
        Etap 1.
        Dla wskazanych kont i podanego okresu wybierane są wszystkie dekrety nierozliczone w tym okresie.
        Etap 2.
        Z otrzymanego zbioru usuwane są dekrety, w których księgowanie wystąpiło po podanej stronie i termin rozliczenia jest większy od wskazanej daty.
        Etap 3.
        Z pozostałego zbioru usuwane są również wszystkie dekrety o kontach i niepustych wyróżnikach takich samych jak w dekretach usuniętych w etapie 2.
        Etap 4.
        Pozostałe dekrety ujmowane są w zestawieniu inwentaryzacyjnym rozrachunków przeterminowanych.
        Zestawienie obejmuje więc nie tylko rozrachunki przeterminowane, lecz również dekrety po stronie przeciwnej o pustych wyróżnikach lub takich, które nie zostały usunięte w etapie 3 jako związane z płatnościami w terminie późniejszym. W zestawieniu wystąpią też wszystkie dekrety nierozliczone, dla których nie podano terminu płatności.

        POTWIERDZENIE SALD:
        W opcji tej generowane są zestawienia dekretów wraz z odpowiednimi podsumowaniami w formie dostosowanej do potwierdzenia sald obrotów z inna firmą.
        Danymi wejściowymi są:
        • konto syntetyczne wybrane spośród kont zadeklarowanych w planie kont jako rozliczane,
        • konto analityczne, którego dotyczy potwierdzenie,
        • miesiąc, na koniec którego potwierdza się salda,
        • sposób uporządkowania dekretów i wyliczania sum częściowych,
        • rodzaj dekretów zawartych w zestawieniach.
        Brak wyróżnika w dekrecie sygnalizowany jest znakiem "*".
        ODCINEK A i ODCINEK B przeznaczone są do wysłania. Adres pobierany jest ze słownika firm. ODCINEK KONTROLNY nie zawiera nagłówka i służyć może jako zestawienie obrotów i sald dla wybranego konta w zadanym okresie.

      2. Wezwania do zapłaty i noty odsetkowe.

        WEZWANIA DO ZAPŁATY:
        Jest to pomocnicza opcja do drukowania wezwań do zapłaty za nierozliczone faktury odbiorców. Tworzone jest w niej zestawienie nierozliczonych dekretów wybranego odbiorcy z zadanego okresu. Dodatkowym kluczem do selekcji jest, oprócz atrybutu - nierozliczony, dekretowanie po stronie WN na konto syntetyczne odbiorców podane w konfiguracji systemu. Zestawienie można modyfikować przez zmianę kwot i kasowanie pozycji. Uzupełnione jest ono podsumowaniem i stosownym do wezwania do zapłaty nagłówkiem, który także można modyfikować.

        NOTY ODSETKOWE:
        Jest to pomocnicza opcja do drukowania not odsetkowych związanych z fakturami rozliczonymi odbiorców ale z przekroczonym terminem płatności. Tworzone jest w niej zestawienie rozliczonych dekretów wybranego odbiorcy z zadanego okresu. Kluczem do selekcji jest, oprócz atrybutu - rozliczony, dekretowanie po stronie MA na konto syntetyczne odbiorców podane w konfiguracji systemu oraz wypełnionym przy dekretowaniu polu Termin, w którym data jest poźniejsza niż wpisana w polu Data. (Patrz uwagi dotyczące pól Data i Termin w opisie opcji WSTĘPNE PRZYGOTOWANIE ZAPISÓW DO DZIENNIKA). Do wyliczania kwot odsetek niezbędna jest uzupełniona kartoteka stóp procentowych. Zestawienie można modyfikować przez zmianę kwot i kasowanie pozycji. Uzupełnione jest ono podsumowaniem i stosownym do noty odsetkowej nagłówkiem, który także można modyfikować.

        STOPY OPROCENTOWANIA ODSETEK:
        Podane w tej opcji procentowe wartości odsetek i daty, od których obowiązują wykorzystywane są w opcji NOTY ODSETKOWE.

      3. Przelewy.

        WYDRUK PRZELEWÓW:
        Funkcja ta drukuje polecenia przelewu w standardowym formacie stosowanym w bankowości. Dane firmy - uzytkownika systemu BONUS - pobierane są z danych konfiguracyjnych - "pieczątka", dane banku - albo z danych konfiguracyjnych albo ze słownika banków. Dane drugiej firmy mogą być wpisane w czasie edycji polecenia przelewu lub pobrane ze słownika firm po podaniu numeru. Podczas edycji pola Kwota przelewu mamy dostęp do kartoteki analitycznej dowolnego konta z dowolnego okresu. Kwota wybranego dekretu zostaje przeniesiona do pola Kwota przelewu.

        ZLECENIE PRZELEWÓW:
        Jest to opcja specjalna przeznaczona dla jednostek, które na mocy porozumienia ze swoimi bankami przekazują polecenia przelewów do banków za pomocą dyskietek. Stosowanie tej opcji wymaga uzgodnienia pomiędzy jednostką i bankiem. W wersji obecnej oprogramowanie współpracuje z Bankiem Kredytowym we Wrocławiu.

        SŁOWNIK BANKÓW:
        Jesli firma posiada konta bankowe w kilku bankach to dane jednego z nich wpisujemy w opcji KONFIGURACJA SYSTEMU (p. 3.2.1.) a pozostałych do słownika banków. Podczas edycji polecenia przelewu bankowego możemy wybrać bank, którego dotyczy to polecenie.

    11. Raporty kasowe.

      EDYCJA RAPORTÓW KASOWYCH:
      Raport kasowy wytwarzany jest z dekretów wprowadzonych w opcji PRZYGOTOWANIE ZAPISÓW DO DZIENNIKA. Do raportu za zadany okres wchodzą dekrety, w których w pole WN lub MA wpisano konto kasy (podane w KONFIGURACJI SYSTEMU !) a w pole DATA wpisano datę zawierającą się w zadanym okresie (patrz uwaga nr 1 suflera dekretowania). Edycja raportu kasowego polega na podaniu okresu czasu, którego ma dotyczyć raport, numeru kasy oraz daty raportu. Jeśli konto kasy nie zawiera grup analitycznych to domyślnym numerem kasy jest 0. Jesli natomiast konto kasy zawiera grupy analityczne to numerem kasy jest numer w pierwszej grupie analitycznej. Podczas edycji pierwszego raportu w systemie podajemy numer raportu i saldo początkowe kasy. W kolejnych raportach podstawiany jest automatycznie kolejny numer i data początkowa o 1 dzień późniejsza niż data końcowa ostatniego raportu.

      PRZEGLĄDANIE RAPORTÓW KASOWYCH:
      W opcji tej przeglądamy raport kasowy wybrany spośród dotychczas zaakceptowanych raportów.

      ANULOWANIE OSTATNIEGO RAPORTU:
      Ostatni raport w systemie można skasować np. po stwierdzeniu pomyłki na etapie wstępnego wprowadzania danych. Kasowanie i akceptacja raportu nie ma żadnego wpływu na istniejące w systemie dekrety, ma natomiast wpływ na dekretowanie - niemożliwe jest dekretowanie na konto kasy z datą zawartą w raportach kasowych. Nie jest mozliwe anulowanie raportu kasowego z okresu zaksięgowanego.

      ZESTAWIENIE RAPORTÓW KASOWYCH:
      Zestawienie zawiera dane nagłówkowe wszystkich raportów: numer kasy, numer raportu, datę wytworzenia, okresu, którego dotyczy, stan początkowy, przychody, rozchody i stan końcowy.

    12. Sprawozdania.
      System BONUS pozwala użytkownikowi wygenerować praktycznie dowolne sprawozdanie z działalności finansowej jesli tylko dane do tych sprawozdań można uzyskać z obrotów na kontach. Charakter tych sprawozdań zależy od użytkownika. Może to być np. sprawozdanie F-01, wynik finansowy przedsiębiorstwa, dynamika sprzedaży itp. Częstość i zakres wykorzystania tej opcji zależy od potrzeb i pomysłowości użytkownika systemu.

      SŁOWNIK SPRAWOZDAŃ:
      Pierwszym krokiem dla uzyskania sprawozdania jest wpisanie go do słownika. Obok takich pól jak numer i nazwa sprawozdania, które maja znaczenie porządkowe, należy wypełnić pola o specjalnym znaczeniu:
      Wpisanie znaku "T" w pola: Firmy ?, Osoby ?, Zlecenia ?, Miesiąc ? umożliwia użycie w definicji i algorytmie sprawozdania symboli specjalnych:
      #A - numer miesiąca
      !A - nazwa miesiąca
      #F - numer firmy (kontrahenta)
      !F - nazwa firmy (kontrahenta)
      #O - numer osoby
      !O - nazwa osoby
      #Z - numer zlecenia
      !Z - nazwa zlecenia
      W opcji WYDRUK SPRAWOZDAŃ wykrywane są znaki "T" wstawione w słowniku i efektem każdego wykrytego znaku jest zadane przez system pytanie o miesiąc, firmę, osobę lub zlecenie. Dane uzyskane w odpowiedzi na te pytania wstawiane są w miejsce odpowiednich symboli specjalnych wymienionych powyżej użytych w definiowaniu postaci i algorytmu sprawozdania.

      SŁOWNIK FUNKCJI POMOCNICZYCH: Opcja ta daje podgląd na funkcje, których można użyć w algorytmach automatycznych księgowań i sprawozdań oraz pozwala dopisać własne - zgodne syntaktycznie z językiem Clipper. Spośród funkcji dostarczanych wraz z systemem szczególne znaczenie ma 12 początkowych pozycji słownika: MA, WN, MA_N, WN_N, SWN, SMA, SWN_N, SMA_N, WN_O, MA_O,SWN_O i SMA_O. Funkcji tych można użyć bez podania argumentu; domyślnym argumentem są obroty na kontach wyselekcjonowanych podczas definiowania sprawozdania lub automatycznego księgowania `w bieżącym miesiącu, lub miesiącu 0 (bilans otwarcia) dla funkcji WN_O, MA_O, SWN_O i SMA_O. Należy zwrócić uwagę na funkcje wyliczania sald: SWN, SMA itd ... - wynikiem działania tych funkcji są składniki salda rozwartego!
      Przykład:
      Konto Obroty WN Obroty MA
      201-1 1.000.000 500.000
      201-2 200.000 2.000.000
      201-3 2.000.000 1.000.000
      Jeśli w wyniku selekcji kont do obliczeń brane są 3 konta: 201-1, 201-2 i 201-3 to otrzymamy następujące wartości dla różnych funkcji:
      WN - 3.200.000
      MA - 3.500.000
      SWN - 1.500.000
      SMA - 1.800.000.
      Pozostałe funkcje wymagają podania argumentu. Dla funkcji P(?)
      argumentem jest numer pozycji i wpisujemy go w miejsce znaku "?"
      np. P(3) - wartość pozycji nr 3. Pozostałe funkcje wymagają nieco bardziej skomplikowanego zapisu; podczas definiowania sprawozdania należy w polu Argum. 1 wpisać nazwę funkcji, w polu Operator znak "f" symbolizujący funkcję a w polu Argum. 2 argument tej funkcji np. Z^1 f P(2) co oznacza: oblicz zaokrąglenie do 1 zł pozycji nr 2.
      Argument dopisanych przez użytkownika funkcji oznaczony musi być znakiem X np. round(X,2), max(X,0).

      POSTAĆ I ALGORYTM SPRAWOZDANIA:
      Podstawowym elementem każdego sprawozdania jest pozycja. System dopuszcza 3 formy pozycji:
      • tekst,
      • liczba,
      • tekst z liczbą.
      Każda pozycja ma swój numer oraz miejsce na wydruku określone parą: wiersz/kolumna. Nie są drukowane pozycje z zerowym wierszem lub kolumną ! Wskazane jest, aby przed przystąpieniem do definiowania sprawozdania w systemie "BONUS" zaprojektować je na papierze i potem wpisać odpowiednie dane do komputera. Dane te wpisuje się w górnej tabeli, która pokaże się na ekranie po wybraniu opcji POSTAĆ I ALGORYTM SPRAWOZDANIA i podaniu numeru sprawozdania uprzednio wprowadzonego do słownika. Tabela górna ma 5 pól:
      - Poz. Numer pozycji
      - W. Wiersz wydruku
      - K. Kolumna wydruku
      - Treść Treść pozycji
      - Format Format wg. którego drukowana jest liczba.
      W górnej tabeli wpisywane są wszystkie teksty sprawozdania natomiast o tym, czy w pozycji znajdzie się liczba decyduje dolna tabela, do której przechodzimy klawiszem Esc lub Tab. Wartości liczbowe wyliczone na podstawie obrotów na kontach znajdą się na odpowiednich pozycjach sprawozdania tylko wtedy, jeśli w dolnej tabeli podano algorytmy wg. których te wartości mają być wyliczane !
      Dolna tabela ma 7 pól:
      - Konto Konto, dla którego liczymy obroty
      - Do konta Wraz z polem Konta wyznacza zakres kont uwzględnianych do obliczeń
      - Szablon Filtr do selekcji kont; może być użyty także w połączeniu z Konto i Do konta
      - Arg. 1 Nazwa funkcji, symbol pozycji lub stała liczbowa
      - O. Operator: +, -, *, /, w, f
      - Arg. 2 Nazwa funkcji, symbol pozycji lub stała liczbowa.
      Jeżeli w dolnej tabeli pozycja powtórzyła się kilkakrotnie to wartość dla tej pozycji obliczona zostanie jako suma wartości wyliczonej dla każdego wiersza dolnej tabeli.
      Uwaga: Przy pracy wielostanowiskowej do wyliczania kwot wg. zdefiniowanych algorytmów nie są uwzględniane dekrety z dokumentów aktualnie edytowanych na innych stanowiskach.
      Podczas definiowania postaci sprawozdanie i algorytmów wyliczania wartości można używać klawiszy o specjalnym działaniu oraz specjalnych symboli opisanych niżej.
      Klawisze specjalne w opcji definiowania sprawozdań:
      Tab - przełączanie między definicją postaci a algorytmem,
      Ins - zaznaczanie rekordów do duplikowania,
      Alt F7 - duplikowanie zaznaczonych rekordów,
      Alt ? - pozycja znaku na wydruku sprawozdania.
      Symbole specjalne w opcji definiowania sprawozdań:
      #A - numer miesiąca,
      !A - nazwa miesiąca,
      #F - numer firmy (kontrahenta),
      !F - nazwa firmy (kontrahenta),
      #O - numer osoby,
      !O - nazwa osoby,
      #Z - numer zlecenia,
      !Z - nazwa zlecenia.
      Użycie symboli #F,!F,#Z,!Z,#O,!O jest uzasadnione tylko wtedy, jeśli w słowniku sprawozdań wstawiono "T" w odpowiednie pole: Firma ?, Osoba ? lub Zlecenie ?
      Przed wyliczeniem wartości i wydrukiem sprawozdania symbole te zostaną zastąpione danymi wprowadzonymi przez użytkownika.
      f - wpisany w polu operator oznacza: oblicz wartość funkcji wpisanej w polu arg. 1 argumentu wpisanego w polu arg. 2,
      w - wpisany w polu operator oznacza: oblicz wartość funkcji wpisanej w polu arg.1 dla danych z miesiąca o numerze wpisanym w polu arg. 2,
      | - operator dzielenia z dzieleniem przez zero równym zeru,
      : - wpisany jako pierwszy znak w polu treść powoduje pominięcie treści w sprawozdaniu - treść służy jako komentarz autorowi sprawozdania,
      ; - wskaźnik końca pola treść. W odstępie spacji od tego znaku wpisywana jest w odpowiednim formacie obliczona wartość pozycji.
      Zilustrujmy definiowanie sprawozdań na 2 przykładach:
      Przykład 1.
      Do słownika sprawozdań wpisano sprawozdanie nr 1: OBROTY Z ODBIORCĄ i w polach Miesiąc ? i Firma ? wpisano "T". Sprawozdanie zawiera 6 pozycji. Pozycja 1 to tytuł sprawozdania, do którego wstawiono numer kontrahenta #F i numer miesiąca #A. W ostatniej pozycji i zarazem ostatnim wierszu sprawozdania drukowany będzie numer i nazwa kontrahenta. Pozycje 2 - 5 to pozycje typu tekst + liczba. Sposób wyliczania wartości na tych pozycjach pokazuje tabela 2. Pozycja 2 - Sprzedaż - to obroty po stronie WN na koncie 201-1-#F w miesiącu #M; pozycja 3 - Zapłaty - to obroty po stronie MA na koncie 201-1-#F w miesiącu #A, natomiast pozycja 4 -Saldo - wyliczana jest jako różnica pozycji 2 i 3: P(2) - P(3) a pozycja 5 jest zaokrągleniem pozycji 4 do 1 zł: Z^1 f P(4). Opuszczenie pozycji 4 w wydruku uzyskać można wstawiając wiersz lub kolumnę 0. Niezbędne jest jednak wprowadzenie tej pozycji - służy ona bowiem do przekazania wartości salda do funkcji wyliczającej zaokrąglenia Z^1.
      Poz. W. K. Treść
      1 1 1 OBROTY Z ODBIORCĄ #F W MIESIĄCU #A
      2 1 3 Sprzedaż: ;
      3 4 1 Zapłaty: ;
      4 5 1 Saldo: ;
      5 6 1 Saldo zaokr. do 1.0 ;
      6 7 1 Kontrahent: #F !F
      Algorytm:
      Poz. Konto Do konta Szablon Argum. 1 O Argum. 2
      1 201-1-#F WN
      2 201-1-#F MA
      3 P(2) - P(3)
      4 Z^1 f P(4)
      Po wywołaniu opcji WYDRUK SPRAWOZDAŃ system zapyta o numer miesiąca i numer kontrahenta i dla tych danych wytworzone zostanie sprawozdanie.
      Przykład 2.
      Do słownika sprawozdań wpisano sprawozdanie nr: 2 DOCHÓD ZE SPRZEDAŻY nie wpisując "T" w żadne pole. Sprzedaż księgowana jest na konta 701,702,731 i 733 a wartość sprzedaży w cenach zakupu na konto 737. Sprawozdanie obliczane będzie dla danych bieżącego miesiąca. Mimo, że w słowniku pozostawiono puste pole Miesiąc ? użycie symbolu #A jest dozwolone; podstawiony zostanie pod ten symbol numer aktualnego miesiąca. Zauważmy, że symbol ten nie został użyty w algorytmach co oznacza, że wartości funkcji WN, MA, WN_N i MA_N liczone będą dla aktualnego miesiąca. Wstawienie w tym przypadku znaku "T" w słowniku może doprowadzić do nieporozumień. Po wywołaniu wydruku sprawozdania system zapyta o miesiąc, wstawi jego numer w tytule a obliczy wartości dla miesiąca, który może się różnić od podanego. Przykład ten ilustruje także zdefiniowanie zakresu kont uwzględnionych do obliczeń przez podanie przedziału: Konto - Do konta. W takim przypadku niezbędne jest dokładne podanie wartości Do konta. Podanie pary (701,702) zamiast (701-0-0,702-9-9) spowoduje, że do obliczeń nie zostaną uwzględnione obroty na koncie 702 bowiem wg. uszeregowaniu kont w systemie konto 702-0-0 jest większe niż konto 702 i nie wpadłoby w podany przedział podobnie jak wszystkie konta 702-1-.,702-2-. itp.. Podanie 701 nie jest błędem, gdyż wszystkie konta zaczynające się od 701- są większe i wpadają w przedział.
      Poz. W. K. Treść
      1 1 1 DOCHÓD ZE SPRZEDAŻY #A
      2 3 1 1. Przychody ze sprzedaży;
      3 3 62 : narostowo
      4 4 1 2. Sprzedaż towarów w cenach zakupu;
      5 4 62 : narostowo
      6 5 1 DOCHÓD ZE SPRZEDAŻY;
      7 5 62 : narostowo
      Algorytm:
      Poz. Konto Do konta Szablon Argum. 1 O Argum. 2
      1 701-0-0 702-9-9 MA - WN
      2 731-0-0 733-9-9 MA - WN
      3 731-0-0 733-9-9 MA_N - WN
      4 701-0-0 702-9-9 MA_N - WN
      5 737 737 WN
      6 737 737 WN_N
      7 P(2) - P(4)
      8 P(3) - P(5)
      WYDRUK SPRAWOZDAŃ:
      W opcji tej uzyskujemy zdefiniowane przez nas sprawozdanie po ewentualnym podaniu miesiąca, firmy, osoby, zlecenia lub parametru jeśli do odpowiednich pól słownika sprawozdań wpisano "T".

    13. Kontrola i ochrona danych.

      1. Sortowanie i archiwizacja danych.

        SORTOWANIE KARTOTEK:
        Sortowanie kartotek jest zalecane po wszelkich awariach systemu. Można je także wykonywać, a nawet jest to wskazane, np. raz w tygodniu, w trakcie normalnej bezawaryjnej pracy systemu.

        ARCHIWIZACJA DANYCH:
        Archiwizacja danych odbywa się zgodnie z algorytmem wprowadzonym w opcji KONFIGURACJA SYSTEMU. Zaleca się przeznaczenie na archiwum dyskietek oznakowanych napisem "poniedziałek", "wtorek", "środa" itd. i archiwizowanie na te dyskietki danych z kolejnych dni. Po upływie tygodnia te same dyskietki wykorzystujemy ponownie, zgodnie z ich oznaczeniem. Dyskietki z kopią danych po wykonaniu zaksięgowania miesiąca powinny być przechowywane przez dłuższy okres czasu. Użytkownik musi mieć świadomość, że w przypadku awarii dyskietki archiwalne mogą umożliwić odzyskanie danych jakie były wprowadzone do komputera tylko do chwili ostatniej archiwizacji.
        Uwaga: W przypadku braku dyskietek archiwalnych serwis oprogramowania może odmówić czynności związanych z odzyskiwaniem lub testowaniem uszkodzonych danych użytkowych systemu.

      2. Weryfikacja danych.
        System BONUS zawiera rozbudowane mechanizmy kontroli wewnętrznej spójności danych. Zakłócenie tej spójności jest zazwyczaj spowodowane awariami sprzętu, zasilania itp. W większosci sytuacji system odtwarza tę spójność.

        WERYFIKACJA KARTOTEKI OBROTÓW:
        W czasie dekretowania naliczane są na bieżąco obroty na kontach i wpisywane do kartoteki obrotów. Dostępna jest ona do przeglądania w opcji ROCZNA KARTOTEKA OBROTÓW. Weryfikacja tej kartoteki polega na porównaniu zapisanych tam obrotów z danymi uzyskanymi z przeliczenia wszystkich dekretów. W przypadku wykrycia rozbieżności spowodowanych np. awarią systemu lub pobraniem danych z innych systemów kartoteka jest korygowana. W trakcie weryfikacji usuwane są także rekordy z kontami, na które nie ma dekretów. Podobnie jak w przypadku SORTOWANIA KARTOTEK weryfikację można, a nawet zaleca się, wykonywać cyklicznie np. raz w tygodniu w czasie normalnej eksploatacji.

        WERYFIKACJA KARTOTEKI ROZLICZEŃ:
        Kartoteka rozliczeń jest wewnętrzną kartoteką systemu, niedostępną dla użytkownika. Wpisywane są do niej, naliczane na bieżąco w czasie dekretowania i rozliczania, salda na kontach zadeklarowanych jako rozliczane. Weryfikacja tej kartoteki polega na porównaniu zapisanych tam sald z danymi uzyskanymi z przeliczenia wszystkich dekretów. W przypadku wykrycia rozbieżności spowodowanych np. awarią systemu lub pobraniem danych z innych systemów kartoteka jest korygowana. Podobnie jak w przypadku dwóch poprzednio omówionych opcji, weryfikację można, a nawet zaleca się, wykonywać cyklicznie np. raz w tygodniu w czasie normalnej eksploatacji.

        WERYFIKACJA KARTOTEKI KONT:
        Efektem działania tej opcji jest wstawienie do kartoteki kont tylko tych, na które były dekretowania oraz zastąpienie pustych nazw nazwami domyślnymi. Przeglądając po takiej weryfikacji numery kont i ich nazwy w opcji NAZWY KONT możemy wykryć ewentualne nieprawidłowości lub braki:
        • konta o niedozwolonej strukturze - zazwyczaj wynik awarii lub błędnego przenoszenia danych z innych systemów,
        • konta o pustej nazwie - brak nazwy w słowniku lub brak nazwy składnika grupy analitycznej.

        TEST ZGODNOŚCI ZAPISÓW I DEKRETÓW:
        W teście tym sprawdzana jest zgodność danych nagłówkowych zapisów tzn. liczby dekretów, obrotów WN i obrotów MA z danymi uzyskanymi z przeliczenia dekretów zawartych w zapisie. Rozbieżności są sygnalizowane umownymi symbolami. Rozbieżność danych liczbowych jest korygowana natomiast wykrycie dekretów, które nie mają zapisu, wymaga kontaktu z serwisem.

      3. Kontrola danych.
        Omówione w tym punkcie opcje dotyczą danych spójnych wewnętrznie. Nie powodują one żadnych zmian w danych.

        TEST WIARYGODNOŚCI DANYCH:
        Test ten sprawdza czy aktualny stan danych z miesięcy, które zostały zamknięte w opcji ZAKSIĘGOWANIE DOKUMENTÓW jest zgodny ze stanem jaki był w momencie wykonania zaksięgowania tych miesięcy. Dwa możliwe powody rozbieżności to:
        • uszkodzenie danych wskutek awarii sprzetu,
        • niedozwolona ingerencja w dane wykonana poza systemem BONUS.

        HISTORIA ZAKSIĘGOWAŃ DOKUMENTÓW:
        Opcja udostępnia chronologię zaksięgowań dokumentów: daty, do których wykonano zaksięgowanie, daty wykonania operacji zaksięgowania oraz sygnatury operatorów, którzy wykonali tę operację.

        KONTROLA CIĄGŁOŚCI NUMERACJI: Opcja ta sprawdza i sygnalizuje luki w ciągłości numeracji zarówno zapisów jak i pozycji wybranego dziennika częściowego w podanym miesiącu.

    14. Funkcje pomocnicze i serwisowe.

      1. Operacje z dyskietkami.

        ZAPIS SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW:
        Funkcja ta, jak i trzy nastepne, ma zastosowanie w sytuacji gdy system BONUS obsługuje jedną firmę na kilku komputerach nie połączonych w sieć. Na jednym z nich wprowadzane są dane np. do dziennika częściowego "S" - Sprzedaż, na drugim do dziennika częściowego "Z" - Zakupy itp. Co pewien czas wszystkie dane łączone są na jednym komputerze. Na każdym z komputerów ,oprócz nowych dekretów, mogą być wprowadzani nowi kontrahenci do słownika i oni także powinni znaleźć się w słowniku kontrahentów na komputerze łączącym dane. W omawianej opcji słownik kontrahentów kopiowany jest na dyskietkę.
        Należy podkreslić, że taki sposób pracy na kilku komputerach wymaga od użytkowników starannego zaplanowania i dużej dyscypliny. Może się bowiem zdarzyć, że ten sam kontrahent zostanie wprowadzony na różnych komputerach z różnym numerem lub dekrety na konto kasy będą miały datę operacji, dla której istnieje już raport kasowy itp. Problemy te nie występują w sytuacji, gdy współpracujące komputery połączone są w sieć komputerową i pracują na tych samych zbiorach danych.

        ODCZYT SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW:
        Funkcja odczytuje dyskietkę przygotowaną w omówionej powyżej opcji i uzupełnia słownik kontrahentów o nowe pozycje wykryte na dyskietce.

        ZAPIS DZIENNIKA CZĘŚCIOWEGO:
        Funkcja wytwarza na dyskietce kopię wybranego dziennika częściowego z podanego miesiąca.

        ODCZYT DZIENNIKA CZĘŚCIOWEGO:
        Funkcja odczytuje dziennik częściowy przygotowany w omówionej powyżej opcji. Jeśli takiego dziennika częściowego nie było to dopisuje go do dekretów danego miesiąca. Jeśli zostanie wykryty dziennik to wszystkie jego dekrety są kasowane i zastąpione tymi z dyskietki. Funkcja obwarowana jest różnymi zabezpieczeniami wymuszającymi lub pozwalajacymi na wycofanie się z odczytania danych.

        PRZEGLĄDANIE DYSKIETKI:
        Funkcja identyczna jak w systemie operacyjnym DOS dir /p.

        FORMATOWANIE DYSKIETKI:
        Funkcja identyczna jak w systemie operacyjnym DOS format /u

      2. Obsługa wydruków.

        WYDRUK ZAPAMIĘTANYCH PLIKÓW:
        Funkcja pozwala obejrzeć i wydrukować plik, który został utworzony w opcji DRUKARKA podczas tworzenia wydruku. Szczegółowe omówienie opcji DRUKARKA zawarte jest w p. 4.II.

      3. Serwis oprogramowania.

        SYSTEM OPERACYJNY:
        Wejście do systemu operacyjnego. Powrót do systemu BONUS następuje po wpisaniu polecania EXIT.

        OPCJA UNIWERSALNA:
        Opcja dla serwisu oprogramowania.

  4. EKSPLOATACJA SYSTEMU

    1. Instalacja oprogramowania.
      Minimalne wymagania dla zainstalowania i użytkowania systemu FK "BONUS" są następujące:
      • komputer IBM PC lub kompatybilny typu AT, 386 lub 486 z pamięcią RAM minimum 640 KB, twardym dyskiem min. 20 MB i jedną stacją dyskietek,
      • drukarka 15",
      • system operacyjny MS-DOS 3.3 lub późniejszy,
      • zasilacz awaryjny.
      Instalacji dokonuje w zasadzie dostawca programu poprzez utworzenie odpowiednich kartotek na twardym dysku, dokonanie zmian w zbiorach CONFIG.SYS i AUTOEXEC.BAT, wpisanie programu na dysk oraz założenie pustych kartotek obsługiwanych przez program. Skompilowany program wraz z pustymi kartotekami dostarczany jest użytkownikowi na dyskietce. Jeśli użytkownik nie ma specjalnych wymagań dotyczących konfiguracji systemu dostarczana jest mu dyskietka instalacyjna zawierająca program instalacji i wszystkie zbiory niezbędne do pracy systemu. Bardzo istotna dla prawidłowego funkcjonowania programu jest właściwa konfiguracja komputera.
      W zbiorze CONFIG.SYS w katalogu głównym dysku twardego powinien znajdować się zapis:
      FILES=100 (lub więcej)
      BUFFERS=20 (lub więcej).
      W zbiorze AUTOEXEC.BAT powinien znajdować się zapis:
      SET CLIPPER=//F:95.
      Przykładowa postać zbioru CONFIG.SYS:
      DEVICE=C:\DOS\HIMEM.SYS
      DEVICE=C:\DOS\EMM386.EXE RAM
      DOS=HIGH,UMB
      FILES=100
      BUFFERS=20.
      Przykładowa postać zbioru AUTOEXEC.BAT:
      @ ECHO OFF
      SET CLIPPER=//F:95
      PROMPT $P$G
      PATH C:\DOS.

    2. Pierwsze kroki z programem.
      Pracę w systemie BONUS należy rozpocząć od określenia konfiguracji systemu. Po określeniu wyjściowych parametrów działania systemu należy wypełnić odpowiednią informacją wszystkie słowniki systemowe. Następnym krokiem powinno być zdefiniowanie planu kont. Po tych czynnościach opsanych szczegółowo w p. 3.II. - 3.V można rozpocząć pełną, normalną pracę z programem BONUS.
      Sterowanie programem odbywa się za pomocą systemu zagnieżdżonych menu. Powrót do menu wyższego poziomu odbywa się przez naciśnięcie klawisza ESC. Naciśnięcie klawisza F1 wyświetla informację pomocniczą tzw. sufler (HELP) zawierający podpowiedź związana z wykonywana funkcją. W systemie dostępny jest jeszcze sufler o charakterze ogólnym związany z pracą z tabelą (kartoteką) inicjowany klawiszami Ctrl F1.

      DZIAŁANIE KLAWISZY PRZY PRZEGLĄDANIU I EDYCJI KARTOTEK:

      KLAWISZ DZIAŁANIE
      éę Przewijanie wierszy.
      çč Przewijanie kolumn (pól).
      PgUp, PgDn Przewijanie wierszy stronami.
      Ctrl PgUp Pierwszy wiersz kartoteki.
      Ctrl PgDn Ostatni wiersz kartoteki.
      Home Pierwsza kolumna na ekranie.
      End Ostatnia kolumna na ekranie.
      Ctrl Home Pierwsza kolumna kartoteki.
      Ctrl End Ostatnia kolumna kartoteki.
      Enter Wejście do edycji pola i zaakceptowanie nowej wartości.
      Esc Wyjście z przeglądania lub zaniechanie edycji pola.
      F1 Wywołanie podpowiedzi.
      F3 Wyszukiwanie wg. aktywnego klucza sortującego.
      Po podaniu w wyświetlonym okienku ciągu znaków wyszukiwany jest w obrębie całej kartoteki pierwszy wiersz, którego klucz sortujący:
      • rozpoczyna się od podanego ciągu znaków (dla klucza znakowego),
      • jest równy wpisanej danej (dla liczb i dat).
      F4 Wyszukiwanie wg. bieżącej kolumny.
      Wpisanie ciągu powoduje poszukiwanie wśród wszystkich wierszy następujących po wierszu bieżącym tego, którego wybrana kolumna:
      • zawiera, lub gdy ciąg rozpoczniemy znakiem "!", rozpoczyna się podanym ciągiem znaków (dla kolumn znakowych),
      • jest równa wpisanej danej (dla liczb i dat).
      F5 Zmiana sposobu uporządkowania (klucza sortującego kartoteki).
      F6 Początek wyszukiwania wg. aktywnego klucza sortującego poprzez wprowadzanie kolejnych znaków z klawiatury.
      F7 Dopisanie nowego wiersza w kartotece.
      F8 Wyświetlenie (o ile istnieje) słownika lub kartoteki pomocniczej do aktualnie edytowanego pola lub zmiennej.
      Shift F9 Zamrożenie kolejnej kolumny.
      Shift F10 Odmrożenie ostatnio zamrożonej kolumny.
      F10 Usuwanie kolumny (dla separatora ˝˝).
      Alt F10 Zamiana kolumn miejscami (dla separatora ˝˝).
      Enter, Ctrl Enter Przeniesienie danej ze słownika lub kartoteki pomocniczej do edytowanego pola.
      Tab Skopiowanie danej z wiersza położonego nad linią aktualnie edytowaną.
      Del Skasowanie aktualnego wiersza.
      Ins Przełączanie sposobu pisania znaków (nadpisywanie/wstawianie).
      Alt M, Ins Zaznaczenie wiersza (podświetlenie).
      Szczególną rolę w systemie odgrywa klawisz F8. Jego naciśnięcie wywołuje słownik lub pomocniczą kartotekę i pozwala "ściągnąć" stamtąd edytowaną daną. Zwalnia to użytkownika od pamiętania wielu danych, korzystania z dodatkowych notatek lub z konieczności opuszczenie opcji, w której się znajduje. Aktywność klawisza F8 sygnalizuje specjalny kształt kursora: wypełniona górna połowa prostokąta. Klawiszem F8 rozpoczynamy takżę dekretowanie po wybraniu lub utworzeniu zapisu oraz definiowanie składników grup analitycznych.
      Innym ważnym klawiszem jest F5. Zmienia on sposób uporządkowania kartoteki. Aktualny klucz pokazany jest w lewym dolnym rogu tabeli w nawiasach np. co oznacza, że oglądamy tabelę posortowaną wg daty i, co bardzo ważne, mamy możliwość szybkiego znalezienia poszukiwanego rekordu posługując się klawiszem F3. Brak wspomnianego napisu w nawiasach oznacza, że oglądamy kartotekę nie posortowaną i użycie klawisza F3 do szybkiego szukania jest niemożliwe.
      Wyjście z opcji edytowania i przeglądania każdej kartoteki kończy się zapytaniem o wydruk. Użytkownik ma więc możliwość uzyskania wydruków nie tylko podstawowych dokumentów księgowych, ale także wszelkich kartotek słownikowych, wybranych przez siebie zestawień itp. Zmiana parametrów wydruku odbywa się w opcji DRUKARKA.

      ZNACZENIE POSZCZEGÓLNYCH PÓL W TEJ OPCJI JEST NASTĘPUJĄCE:
      Gęstość druku: 1-10 zn/cal,
      2-12 zn/cal,
      3-17 zn/cal,
      4-20 zn/cal.
      Typ ramek: 0 - tylko linie poziome odzielające nagłówek i koniec wydruku,
      1 - pełne ramki drukowane znakami semigraficznymi co znacznie przedłuża czas wydruku na drukarkach igłowych.
      Górny margines: Liczba linii początkowego wysuwu papieru na każdej stronie.
      Lewy margines: Liczba spacji, od których zaczyna się każda linia.
      Podkreślenia: Rozdzielenie wierszy tabeli znakami podkreślenia.
      Wydruk ciągły: Po wybraniu "T" konieczne potwierdzenie gotowości do wydruku każdej strony.
      Kasowanie drukarki przed wydrukiem: "T" oznacza posłanie znaku RESET przed wydrukiem.
      Dodatkowe kody drukarki: Zapisane dziesiętnie, oddzielone przecinkami kody posłane na drukarkę przed wydrukiem. Można posłać 2 grupy kodów rozdzielone znakiem "/". Pierwsza grupa dotyczy całego wydruku a druga wnętrza tebeli.
      Tryb drukarki: ESC/P lub IBM
      Port drukarki/Plik: Parametr ten określa gdzie kierowany będzie wydruk. Wpisanie LPT1, LPT2 lub LPT3 kieruje wydruk do odpowiedniego portu komputera. Wpisanie innej wartości, ale takiej która jest akceptowana przez DOS jako nazwa pliku spowoduje przesłanie wydruku do pliku o podanej nazwie w katalogu roboczym użytkownika. Plik ten można obejrzeć i wydrukować w opcji WYDRUK ZAPAMIĘTANYCH PLIKÓW. Można skopiować go też na dyskietkę.
      Przydatne do drukowania mogą być także klawisze F10 i Alt F10. Jeśli tabela, którą widzimy na ekranie i zamierzamy wydrukować ma kolumny oddzielone separatorem "˝˝" to klawiszem F10 możemy usunąć niepotrzebne kolumny a kombinacją klawiszy Alt F10 (trzymając wciśnięty klawisz Alt wciskamy F10) możemy przestawiać kolejność kolumn. W prawym górnym rogu ramki wpisana jest aktualna szerokość wydruku. Znając wybraną gęstość druku i szerokość wałka (bębna) drukarki możemy ocenić czy wydruk zmieści się bez zawijania linii.
      Proste zasady sterowania programem oraz możliwość podglądu informacji pomocniczej pozwoliły na maksymalne wykorzystanie powierzchni ekranu do celów merytorycznych.

    3. Ochrona danych.
      Prawidłową eksploatację programu i bezpieczeństwo danych zapewnia:
      • sprawny i niezawodny sprzęt komputerowy,
      • prawidłowa konfiguracja komputera i programu,
      • posiadanie zasilacza awaryjnego UPS (!),
      • wykonywanie okresowej (najlepiej codziennej) archiwizacji danych,
      • unikanie uruchamianie na komputerze wielu różnorodnych programów, a w szczególności gier niewiadomego pochodzenia,
      • zmiana konfiguracji komputera tylko przez doświadczonego informatyka,
      • okresowa kontrola antywirusowa komputera (w przypadku uruchamiania na komputerze oprogramowania obcego lub korzystania z obcych dyskietek).
      Szczegółowe zalecenia i uwagi dotyczace archiwizacji zawarte są w p. 3.XIII.i. opisującym opcję ARCHIWIZACJA DANYCH.

    4. Postępowanie przy awariach systemu.
      Błędy w funkcjonowaniu programu mogą wystąpić z wielu powodów. Najczęściej są to:
      • przerwy lub zakłócenia w zasilaniu komputera przy braku zasilacza awaryjnego,
      • niewłaściwa konfiguracja systemu operacyjnego komputera,
      • wyłączenie komputera w czasie pracy programu,
      • działanie wirusa komputerowego,
      • usterki programu występujące w czasie jego wdrażania lub modyfikowania (dopuszczalne we wstępnym okresie eksploatacji systemu),
      • uszkodzenie komputera (np. dysku twardego).
      W przypadku stwierdzenia błędów w działaniu programu zaleca się przeprowadzenie następujących kroków:
      • zapisanie okoliczności, w których wystąpił błąd, godziny i daty do zeszytu serwisowego,
      • przepisanie z ekranu komunikatów o błędzie; szczególnie cenne są dla serwisu oprogramowania komunikaty w języku angielskim. Uwaga: najczęściej możliwe jest wydrukowanie komunikatów o błędzie klawiszem "PrnScr" przy włączonej drukarce,
      • ewentualne wykonanie kontroli antywirusowej systemu,
      • restart komputera i ponowne wywołanie programu,
      • WYKONANIE SORTOWANIA KARTOTEK i WERYFIKACJI DANYCH,
      • zawiadomienie serwisu w przypadku jeżeli błędy i niezgodności nie ustąpiły oraz każdorazowo w przypadku błędów sygnalizowanych na ekranie i powodujących przerwanie działania programu.
      Prawidłowa eksploatacja systemu pozwala ograniczyć błędy i usterki do minimum.

  5. KSIĘGOWOŚĆ KOMPUTEROWA W ŚWIETLE OBOWIĄZUJĄCYCH PRZEPISÓW PRAWNYCH

    Podstawowym aktem prawnym, określającym zasady prowadzenia księgowości jest ustawa o rachunkowości z dnia 29 września 1994 r. Poniżej przedstawimy w ujęciu swobodnym treść wybranych fragmentów tej ustawy wraz z komentarzami dotyczącymi funkcjonowania komputerowego systemu finansowego-księgowego BONUS.

    Art. 10. ust. 1 i 2
    Jednostka powinna posiadać dokumentację przyjętych zasady rachunkowości obejmującą w szczególności:
    • zakładowy plan kont ustalany i aktualizowany przez kierownika jednostki,
    • wykaz stosowanych ksiąg rachunkowych lub wykaz zbiorów, stanowiących księgi na nośnikach czytelnych dla komputera,
    • dokumentację systemu przetwarzania danych przy użyciu komputera:
      1. wykaz zbiorów stanowiących księgi,
      2. wykaz programów wraz z pisemnym stwierdzeniem dopuszczenia przez jednostkę do stosowania,
      3. opis przeznaczenia każdego programu i sposobu jego działania (zasady obliczeń, ewidencji, kontroli i wydruku),
      4. zasady ochrony danych,
      5. zasady zapewniające właściwe stosowanie programów,
      6. zasady ewidencji przebiegu przetwarzania danych.

    Komentarz:
    Producent oprogramowania FK BONUS dostarcza w formie niniejszej instrukcji opis funkcji programu, komputerowych zbiorów danych i zasad ich przetwarzania. Dostarcza też środki do właściwej ochrony i zabezpieczenia danych.
    Kierownik jednostki powinien ustalić i ewentualnie aktualizować:
    • zakładowy plan kont,
    • podział ksiąg pomocniczych na dzienniki częściowe,
    • zasady numeracji zapisów komputerowych i pozycji dzienników częściowych,
    • harmnogram i wykaz osób odpowiedzialnych za archiwizację danych,
    • wykaz osób przeszkolonych i uprawnionych do obsługi komputerowego systemu księgowości wraz z podaniem ich priorytetów dostępu do poszczególnych opcji programu.

    Art. 4 ust. 1
    Jednostki obowiazane są do stosowania zasad rachunkowosci w sposób prawidłowy, zapewniający rzetelne i jasne przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej, wyniku finansowgo oraz rzetelności jednostki.

    Art. 13 ust. 1
    Księgi rachunkowe obejmują:
    • dziennik,
    • konta księgi głównej (ewidencji syntetycznej), w której obowiązuje ujęcie każdej operacji zgodnie z zasadą podwójnego zapisu,
    • konta ksiąg pomocniczych (ewidencji analitycznej),
    • wykaz składników aktywów i pasywów (inwentarz),
    • zestawienia obrotów i sald kont księgi głównej oraz zestawienia sald kont ksiąg pomocniczych.

    Komentarz:
    W systemie finansowo-księgowym BONUS konta ksiąg pomocniczych stanowią wyodrębniony system kont, uzgodniony z kontami księgi głównej (pierwszy człon konta analitycznego jest zgodny z kontem syntetycznym księgi głównej). Zapisy na kontach ksiąg pomocniczych zasilają w sposób automatyczny księgę główną i ujmowane są w dziennikach częściowych. Zgodność zapisów ksiąg pomocniczych z księgą główną następuje więc w sposób automatyczny (programowy).

    Art. 13 ust. 2
    Księgi rachunkowe, bez względu na ich postać powinny być:
    • trwale oznaczone nazwą jednostki, której dotyczą (każda księga, karta, rejestr lub wydruk) oraz nazwą danego rodzaju księgi,
    • wyraźnie oznaczone co do roku obrotowego, księgi i wydruki ponumerowane oznaczone liczbą stron, tabulogramy komputerowe oznaczone datą sporządzenia.

    Komentarz:
    Oprogramowanie systemu zapewnia trwałe i wyraźne oznaczenie ksiąg rachunkowych. Tabulogramy i wydruki są oznakowane datą sporządzenia i znamionami jednostki.
    Uwaga: Wydruki i tabulogramy dotyczące danych z okresu zaksięgowanego są oznakowane napisem "ARCHIWUM".

    Art. 13 ust. 3
    Wydruki komputerowe powinny składać się z automatycznie ponumerowanych stron, z oznaczeniem pierwszej i ostatniej, oraz być sumowane na kolejnych stronach w sposób ciągły w roku obrotowym i oznaczone nazwą programu przetwarzania.

    Komentarz:
    Stosowany jest system numeracji stron w układzie "numer strony/całkowita liczba stron". Wydruki o charakterze zestawień obrotów i sald oraz dzienników są uzupełnione o wiersze sum technicznych "do przeniesienia" i "z przeniesienia". Zachowana jest ciągłość sumowania obrotów i sald w roku obrotowym.

    Art. 14 ust. 1
    Dziennik służy do zapisywania w porządku chronologicznym operacji gospodarczych.

    Art. 14 ust. 2
    Zapisy w dzienniku muszą być kolejno numerowane, a sumy zapisów (obroty) liczone w sposób ciągły.

    Komentarz:
    Numeracja zapisów w dziennikach składa się z numeru zapisu komputerowego i numeru pozycji w danym dzienniku. Identyfikator pozycji dziennika powinien być naniesiony na dokument źródłowy. System zapewnia automatyczne nadawanie numerów kolejnym zapisom do dziennika oraz kontrolę ciągłości numeracji. Kierownik jednostki powinien określić stosowane zasady numeracji zgodnie z uwagami zawartymi w rozdziale 2 niniejszej instrukcji.

    Art. 14 ust. 3
    Jeżeli stosuje sie podział na dzienniki częściowe, to należy sporządzać zestawienie obrotów tych dzienników za miesiąc.

    Komentarz:
    System przewiduje odpowiedni wydruk zastawienia obrotów dzienników częściowych.

    Art. 14 ust. 4
    Przy prowadzeniu ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera należy zapewnić:
    1. ujmowanie w dzienniku wyłącznie zapisów sprawdzonych (!),
    2. niedostępność zbioru do modyfikacji (z wyjątkiem dowodów korekt księgowych),
    3. automatyczną kontrolę ciągłości zapisów i przenoszenia obrotów,
    4. wydruk dziennika w postaci kolejno ponumerowanych stron, nie rzadziej niż na koniec każdego miesiąca.

    Komentarz:
    Cechą charakterystyczną systemu finansowo-księgowego BONUS jest dwuetapowy proces wprowadzania danych z dowodów księgowych do komputera. Etap pierwszy, nazywany wstępnym przygotowaniem zapisów do dziennika służy wprowadzeniu danych do komputera i umożliwia ich dokładne sprawdzenie. Służą temu specjalne opcje kontrolne, takie jak określenie obrotów i sald kont danego zapisu komputerowego, sprawdzenie wpływu zapisu wstępnego na obroty i salda księgi głównej i ksiąg pomocniczych oraz wpływu na stan kont rozliczeniowych. Dopiero po sprawdzeniu prawidłowości zapisów następuje ich zaksięgowanie. Każde zaksięgowanie jest automatyczne rejestrowane w celach kontrolnych w specjalnym zbiorze chronionym przed niepowołanym dostępem.
    Wydruki uzyskiwane z komputera, o ile dotyczą okresu zaksięgowanego, oznaczane są specjalnym napisem "ARCHIWUM". Dane z miesięcy zaksięgowanych (zamkniętych) są automatycznie szyfrowane i zapisywane w dodatkowych zbiorach archiwalnych w celu uniemożliwienia niepowołanej modyfikacji zbiorów komputerowych. Producent systemu udostępnia w programie specjalną funkcję kontrolną wykrywającą próbę niedozwolonej ingerencji w dane zawarte w zbiorach komputerowych (sprawdzenie rzetelności danych).
    Opracowana jest również funkcja kontrolna do sprawdzania ciągłości numeracji zapisów komputerowych i pozycji dzienników częściowych.

    Art. 15 ust. 1
    Konta księgi głównej służą do ujęcia zapisów w porządku systematycznym, na kontach przewidzianych w zakładowym planie kont. Na konta księgi głównej wprowadza się pod datą otwarcia ksiąg salda początkowe aktywów i pasywów, a następnie, za kolejne miesiące, zapisy zarejestrowanych uprzednio lub równocześnie w dzienniku.

    Komentarz:
    W systemie finasowo-księgowym BONUS zapisy na konta księgi głównej odbywają się w sposób automatyczny (programowy) w trakcie zapisów na konta ksiąg pomocniczych w czasie księgowania dowodów w dziennikach częściowych. Jest to możliwe dzięki powiązaniu kont ksiąg pomocniczych z kontami księgi głównej.

    Art. 15 ust. 2
    Zapisów na określonym koncie księgi głównej dokonuje się w kolejności chronologicznej.

    Komentarz:
    Chronologia zapisów na kontach księgi głównej wynika bezpośrednio z zachowania chronologii zapisów w dziennikach częściowych.

    Art. 15 ust. 3
    Zapisy dokonywane na kontach księgi głównej prowadzonej przy użyciu komputera, drukuje się lub przenosi na inny nośnik trwały nie rzadziej niż na koniec roku obrotowego.

    Komentarz:
    Ze względu na programowe powiązanie księgi głównej z księgami pomocniczymi przenoszenie zapisów na nośnik trwały odbywa się w terminach określonych dla ksiąg pomocniczych (dzienników częściowych) i zestawień obrotów i sald.

    Art. 16 ust. 1
    Konta ksiąg pomocniczych (ewidencji analitycznej) prowadzi się w porządku systematycznym jako:
    • wyodrębnione księgi (kartoteki,zbiory danych) w ramach kont księgi głównej;
      suma sald początkowych i obrotów ksiąg pomocniczych stanowi saldo początkowe i obroty odpowiedniego konta księgi głównej, lub
    • wyodrębniony system kont uzgodniony z zapisami księgi głównej.

    Komentarz:
    Konta ksiąg pomocniczych są w systemie BONUS wyodrębnionym systemem kont uzgodnionym z kontami księgi głównej. W sposób automatyczny następuje zasilenie księgi głównej zapisami dokonywanymi na kontach ksiąg pomocniczych.

    Art. 16 ust. 3
    Zapisy dokonywane na kontach księgi pomocniczej prowadzonej przy użyciu komputera, drukuje się lub przenosi na inny nośnik trwały nie rzadziej niż na koniec roku obrotowego.

    Art. 18 ust. 1
    Na podstawie zapisów na kontach księgi głównej sporządza się na koniec każdego miesiąca zestawienie obrotów i sald, zawierające:
    • symbole i nazwy kont,
    • salda kont na dzień otwarcia kont, obroty za miesiąc i narastająco od początku roku obrotowego oraz salda na koniec miesiąca,
    • sumy sald i obrotów jak wyżej.
    Narastające obroty tego zestawienia powinny być zgodne z narastającymi od początku roku obrotowego obrotami dziennika.

    Komentarz:
    Zgodność obrotów i sald księgi głównej z dziennikami jest w przypadku prawidłowej i bezawaryjnej pracy systemu zapewniona automatycznie. Zaleca się, w celach kontrolnych, porównywanie tych danych na odpowiednich zestawieniach i wydrukach.

    Art. 18 ust. 3
    W razie prowadzenia ksiąg przy użyciu komputera, zestawienia obrotów i sald drukuje się lub przenosi na inny trwały nośnik danych.

    Art. 20 ust. 1
    Do ksiąg rachunkowych miesiąca należy wprowadzić, w postaci zapisu, każdą operację gospodarczą, która wystąpiła w tym miesiącu.

    Art. 20 ust. 2 i 3
    Podstawą zapisów w księgąch są dowody księgowe stwierdzające dokonanie operacji (dowody źródłowe) lub dowody zbiorcze, korygujące i zastępcze.

    Art. 20 ust. 5
    W razie prowadzenia ksiąg rachunkowych przy użyciu komputera, zapisy mogą następować za pomocą urządzeń łaczności lub magnetycznych nośnikow danych, pod warunkiem, że podczas rejestracji uzyskują trwale czytelną postać odpowiadającą treści dowodu i umożliwiają stwierdzenie źródła zapisu.
    Przenoszenie zapisów pomiędzy zbiorami danych stanowiącymi księgi uwarunkowane jest możliwością stwierdzenia źrodła pochodzenia zapisów i sprawdzenia ich kompletności.

    Komentarz:
    System finansowo-księgowy BONUS jest przystosowany do pobierania danych za pomocą środków łączności lub nośników magnetycznych. Instalacja procedur pobierających wymaga jednak bezpośredniego kontaktu z producentem oprogramowania lub jego przedstawicielem.
    Automatyczne pobieranie danych dotyczy jednak tylko pierwszego etapu wprowadzania danych, to jest etapu wstępnego przygotowania zapisów do dziennika. Pobrany zapis musi być następnie skontrolowany przez operatora systemu i zaksięgowany w normalnym trybie księgowania zapisów w dziennikach. Nie istnieje więc możliwośc przesłania do systemu danych w sposób przypadkowy lub nieskontrolowany.

    Art. 23 ust. 1
    Przy prowadzeniu ksiąg przy użyciu komputera należy stosować właściwe procedury i środki chroniące zapisy w księgach przed zniszczeniem i modyfikacją.

    Komentarz:
    Producent oprogramowania udostępnia następujące środki ochrony danych:
    • archiwizowanie danych systemu (archiwizowane są zawsze kompletne dane systemu; procedura archiwizacji danych może być dobrana przez użytkownika systemu),
    • tworzenie zaszyfrowanej kopii podstawowych danych z miesiący zaksięgowanych (uzyskuje się w ten sposób dodatkową kopię danych systemu oraz możliwość wykrycia niedozwolonych manipulacji w komputerowych zbiorach danych),
    • system haseł operatorskich oraz priorytetów dostępu do poszczególnych funkcji oprogramowania.

    Art. 23 ust. 5
    Zapis w księgach rachunkowych prowadzonych przy użyciu komputera musi posiadać automatycznie nadany numer pozycji, pod którą został wprowadzony do dziennika, a także dane pozwalające na ustalenie programu wprowadzania danych i osoby zlecającej tę czynność.

    Komentarz:
    Numeracja i nadawanie identyfikatorów zapisom do dzienników odbywa się automatycznie w sposób określony w konfiguracji systemu i odnotowany w dokumentacji opisującej przyjęte zasady rachunkowości.
    Zapisy w dziennikach są automatycznie znakowane symbolem operatora wprowadzającego dane do systemu. Operatorzy posługują się odpowiednimi hasłami operatorskimi i posiadają różny poziom uprawnień.

    Art. 24 ust. 1
    Księgi rachunkowe powinny być prowadzone:
    • rzetelnie, to znaczy powinny wierne odzwierciedlać stanu rzeczywisty,
    • bezbłędnie, to znaczy powinny zapewnić wprowadzanie kompletne i poprawne wszystkich dowodów oraz zapewnić ciagłości zapisów i bezbłędności procedur obliczeniowych,
    • sprawdzalnie, to znaczy powinny umożliwić stwierdzenie poprawnosci zapisów, stanów obrotów i sald oraz działania procedur obliczeniowych;
      w szczególności spełnione muszą być następujące warunki:
      1. udokumentowanie zapisów pozwala na ich identyfikacje,
      2. zapisy uporządkowane sa chronologicznie i systematycznie,
      3. w przypadku stosowania komputera dostępne są kompletne i aktualne parametry przetwarzania danych,
      4. zapewniony jest dostęp do zbiorów danych umożliwiający w dowolnym czasie i za dowolny okres uzyskanie informacji o treści zapisów w księgach rachunkowych,
    • bieżąco, to znaczy powinny umożliwić:
      1. sporządzenie w terminie obowiązujacych sprawozdań, deklaracji i rozliczeń,
      2. sporządzenie nie później niż do 15 dnia następnego miesiąca, a za ostatni miesiac do 85 dni po dniu bilansowym, zestawienia obrotów i sald księgi głównej,
      3. dokonywanie zapisów dotyczących operacji gotówką, czekami i wekslami obcymi oraz obrotu detalicznego i gastronomii w dniu, którego dotyczą.

    Komentarz:
    Bezbłędność prowadzenia ksiąg zapewniona jest między innymi dzięki dwuetapowemu procesowi wprowadzania danych (wstępny zapis wraz ze sprawdzeniem danych oraz zaksięgowanie dowodów). Producent oprogramowania udostępnił też szereg funkcji umożliwiających kontrolę prawidłowości zapisów i ich ciągłości.
    Sprawdzalność ksiąg zrealizowana jest poprzez następujące cechy i funkcje oprogramowania:
    • jednolity system numeracji i identyfikacji zapisów w dziennikach,
    • możliwość kontroli ciągłości numeracji,
    • funkcje weryfikacji danych w dziennikach z stanem obrotów i sald księgi głównej i ksiąg pomocniczych,
    • funkcje weryfikacji danych w dziennikach z stanem rozrachunków na kontach rozliczeniowych,
    • funkcje weryfikacji wewnętrznej zgodności obrotów i sald zapisów w dziennikach z dekretami na konta ksiąg pomocniczych,
    • możliwość wykrycia niedozwolonej ingerencji w dane komuterowe systemu porzez system szyfrowania danych zaksięgowanych i funkcję sprawdzającą niezmienność tych danych w systemie.
    Bieżącość i rzetelność ksiąg zagwarantowana musi być przez właściwą eksploatację systemu i organizację pracy. Cechy te podlegają kontroli przez kierownika jednostki. Oprogramowanie umożliwia śledzenie terminów dokonywanych zaksięgowań dokumentów oraz określenie dat realizowanych wydruków.

    Art. 71 ust. 1
    Zbiory danych (dokumentacje zasad rachunkowosci, księgi rachunkowe, dowody księgowe, sprawozdania) należy chronić przed niedozwolonymi zmianami, uszkodzeniem i zniszczeniem.

    Art. 71 ust. 2
    Przy prowadzeniu ksiąg przy użyciu komputera należy stosować odporne na zagrożenia nośniki danych i zapewnić systematyczne tworzenie kopii rezerwowych zbiorów danych oraz zapewnić ochronę przed nieupoważnionym dostępem do programów komputerowych.

    Art. 71 ust. 3
    Księgi rachunkowe prowadzone przy użyciu komputera mogą mieć postać zbiorów utrwalonych na nośnikach magnetycznych tylko w okresie poprzedzajacym ich przeniesienie na nośnik trwały.

    Producent oprogramowania starał się w maksymalnym stopniu uwzględnić wszystkie zalecenia wynikające z obowiązujących przepisów prawnych. Należy jednak zauważyć, że przepisy te są często nieprecyzyjne i niejednoznaczne. Jest to zrozumiałe, jeżeli uwzględnić fakt, iż jest to pierwsza próba określenia przez ustawodawcę zasad księgowości komputerowej. W przypadku wprowadzenia nowych przepisów lub ich oficjalnie odmiennej interpretacji, dokonane zostaną odpowiednie modyfikacje oprogramowania. Obecny jego kształt wynika z interpretacji ustawy z 29 września 1994 r. oraz uwag zawartych w opracowaniach pojawiających się w ostatnim okresie w literaturze z zakresu księgowości i wydawnictwach o charakterze poradników.
    Poniżej podajemy wykaz kilku przykładowych pozycji literaturowych, które obok ustawy o rachunkowości były inspiracją autorów oprogramowania przy jego projektowaniu:
    1. "Rachunkowość jednostek od 1995 r.", K.Sawicki, T.Kiziukiewicz, M.Pałka, Ekspert, Wrocław 1994,
    2. "Rachunkowość - zasady prowadzenia w jednostkach gospodarczych", red. T. Kiziukiewicz, Ekspert, Wrocław 1995,
    3. "Rachunkowość", zeszyt specjalny pisma Stowarzyszenia Księgowych w Polsce, Warszawa 1994,
    4. "Prawo Przedsiębiorcy" nr 27/95, Infor, Warszawa 1995,
    5. "Buchalter" nr 12/95, ISSN 0867-7204, 1995,
    6. "Biuletyn informacyjny" nr 20/95, Zakład Doradztwa i Organizacji w Gorzowie Wielkopolskim, 1995,
    7. "Leksykon podatku VAT 1995", J. Zubrzycki, Unimex, Wrocław 1995.

DODATEK
  1. Struktury podstawowych zbiorów systemu BONUS.
    Jak wspomniano w p.1 relacje systemu zwane kartotekami mają postać zbiorów dyskowych z rozszerzeniem "DBF". Przedstawiona zostanie struktura podstawowych kartotek i ich rola w systemie.

    PLAN.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KONTO_SYN Znakowy 3
    2. NAZWA_SYN Znakowy 38
    3. STRUKTURA Znakowy 16
    4. STRONA Znakowy 1
    5. ROZLICZANE Znakowy 1
    6. NAZWA_GR1 Znakowy 20
    7. NAZWA_GR2 Znakowy 20
    8. NAZWA_GR31 Znakowy 20
    9. NAZWA_GR4 Znakowy 20

    W kartotece PLAN.DBF przechowywany jest plan kont zdefiniowany przez użytkownika. W polu 1 jest numer konta syntetycznego, w polu 2 - jego nazwa, a w polu 3 struktura. Dopuszcza się 4 grupy analityczne. Oddzielone są one znakiem "-".

    GRUPY.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KONTO_SYN Znakowy 3
    2. GRUPA_ANA Znakowy 1
    3. KONTO_ANA Znakowy 12
    4. NAZWA_ANA Znakowy 36

    W kartotece GRUPY.DBF przechowywane są numery, nazwy i konta analityczne grup, o ile nazwa grupy nie jest jedną z trzech zastrzeżonych: FIRMY, ZLECENIA, OSOBY. Jeśli np. konto syntetyczne 130 ma strukturę 999-9-99, a konto analityczne 130-1-01 oznacza "Rachunek bieżący w Banku Zachodnim" to w kartotece GRUPY.DBF odpowiadać mogą tej sytuacji 2 rekordy, które powstają w czasie definiowania planu kont:
    130 1 1 BANK ZACHODNI
    130 2 01 RACHUNEK BIEŻĄCY
    W polu KONTO_SYN zapisane jest konto syntetyczne ("130"), w polu GRUPA_ANA numer grupy ("1"), w polu KONTO_ANA konto analityczne ("1") i w ostatnim polu NAZWA_ANA nazwa składnika analitycznego ("BANK ZACHODNI").

    KONTA.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KONTO Znakowy 16
    2. NAZWA_KTA Znakowy 36

    W kartotece KONTA.DBF wpisywane są wszystkie konta, na które wystąpiły księgowania oraz nazwy kont nadane przez użytkownika programu. Przy pierwszym księgowaniu na konto użytkownik zapytywany jest o jego nazwę. Domyślną, podstawianą nazwą jest nazwa składnika ostatniej grupy analitycznej konta lub jeśli jej nie ma - nazwa konta syntetycznego.

    DOK_01.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. SYM_DOK Znakowy 7
    2. DATA_DOK Data 8
    3. TRESC_DOK Znakowy 22
    4. LICZBA_DKR Numeryczny 5
    5. OBROTY_WN Numeryczny 15,2
    6. OBROTY_MA Numeryczny 15,2
    7. BLOKADA Znakowy 1
    8. ZNAK Znakowy 1
    9. OK Znakowy 1

    Kartoteka DOK_01.DBF jest jedną z 14 kartotek o takiej samej strukturze odpowiadających kolejnym miesiącom roku oraz tzw. "trzynastemu miesiącowi" stosowanemu do przeksięgowań i korekt związanych z weryfikacją zamkniętego okresu i "miesiącowi zerowemu" do księgowania bilansu otwarcia. Do kartoteki tej wpisywane są symbole - SYM_DOK, daty - DATA_DOK i nazwy zapisów - TRESC_DOK, liczba dekretów - LICZBA_DKR oraz suma obrotów po stronie WN - OBROTY_WN i MA - OBROTY_MA zapisu. Pozostałe pola mają charakter pomocniczy. System dopuszcza 7-znakowe symbole zapisów zaczynające się od litery - symbolu dziennika częściowego i znaku "/". Kolejne 5 znaków to cyfry np. "S/00012".

    DKR_01.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. SYM_DOK Znakowy 7
    2. POZ_DKR Znakowy 4
    3. TRESC_DKR Znakowy 22
    4. KWOTA Numeryczny 15,2
    5. WN Znakowy 16
    6. MA Znakowy 16
    7. DATA Data 8
    8. WYROZNIK Znakowy 14
    9. TERMIN Data 8
    10. OPERATOR Znakowy 3

    Kartoteka DKR_01.DBF, podobnie jak opisana wyżej, jest jedną z 14 kartotek o tej samej strukturze. Jest ona ściśle związana z kartoteką DOK_01.DBF zawiera bowiem szczegółową treść wszystkich dekretów każdego zapisu. Obie te kartoteki związane są polem SYM_DOK. Kartoteka ta jest podstawą wydruku dziennika.

    REJ_01.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. SYM_DOK Znakowy 7
    2. POZ_DKR Znakowy 4
    3. NR_REJ Znakowy 2
    4. NR_ZRO Znakowy 14
    5. DATA_ZRO Data 8
    6. DATA_VAT Data 8
    7. TERMIN Data 8
    8. NR_KON Znakowy 5
    9. NAZWA_KON Znakowy 36
    10. MIAST0 Znakowy 20
    11. ID_KON Znakowy 15
    12. NR_KOR Znakowy 14
    13. DATA_KOR Data 8
    14. UWAGI Znakowy 30
    15. REZERWA Znakowy 5

    Kartoteka REJ_01.DBF jest jedną z 12 kartotek o tej samej strukturze. Jest ona ściśle związana z kartoteką DKR_01.DBF zawiera bowiem dane pozwalające, w połączeniu z danymi z kartoteki DKR_01, na wytworzenie rejestru. Obie te kartoteki związane są polami SYM_DOK i POZ_DKR. Kartoteka ta zawiera pola z informacjami o kontrahencie: NR_KON, NAZWA_KON, MIASTO, ID_KON, dane dotyczące dokumentu źródłowego: DATA_ZRO, DATA_VAT - data powstania obowiązku podatkowego, dane dotyczące dokumentu korygowanego: DATA_KOR, UWAGI. Trzecią kartoteką uczestniczącą w tworzeniu rejestrów na podstawie dekretów jest słownik rejestrów SL_REJ.DBF. Polem wiążącym jest w tym przypadku NR_REJ.

    SL_REJ.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. NR_REJ Znakowy 2
    2. NAZWA_REJ Znakowy 50
    3. TYP_REJ Znakowy 1
    4. KOREKTY Znakowy 1
    5. KOD_DZIE Znakowy 1
    6. D_ZAP Znakowy 67
    7. D_ZAO Znakowy 67
    8. D_NET_B Znakowy 67
    9. D_NET_O Znakowy 67
    10. D_NET_C Znakowy 67
    11. D_VAT_O_O Znakowy 67
    12. D_VAT_O_W Znakowy 67
    13. D_VAT_O_N Znakowy 67
    14. D_VAT_C_O Znakowy 67
    15. D_VAT_C_W Znakowy 67
    16. D_VAT_C_N Znakowy 67
    17. D_NET_22 Znakowy 67
    18. D_NET_07 Znakowy 67
    19. D_NET_BE Znakowy 67
    20. D_NET_ZP Znakowy 67
    21. D_VAT_22 Znakowy 67
    22. D_VAT_07 Znakowy 67
    23. D_ZMA_22 Znakowy 67
    24. D_ZMA_07 Znakowy 67
    25. D_ZMA_BE Znakowy 67
    26. D_ZMA_ZP Znakowy 67
    27. D_ZVA_22 Znakowy 67
    28. D_ZVA_07 Znakowy 67
    29. D_ZVA_ZP Znakowy 67
    30. D_WCE Znakowy 67
    31. D_CL1 Znakowy 67
    32. D_CL2 Znakowy 67
    33. D_AKC Znakowy 67
    34. D_MAN Znakowy 67
    35. D_NET_ZC Znakowy 67
    36. D_NET_00 Znakowy 67
    37. D_NET_EX Znakowy 67
    38. D_VAT_ZC Znakowy 67
    39. D_REZ_1 Znakowy 67
    40. D_REZ_2 Znakowy 67
    41. D_NET_O_K Znakowy 67
    42. D_VAT_O_K Znakowy 67
    43. D_NET_Z_K Znakowy 67

    Pola kartoteki SL_REJ.DBF, których nazwa zaczyna się od "D_" zawierają szablony kont definiujące rejestr zgodnie z opisem zawartym w p. 3.5.3.

    OBROTY.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KONTO Znakowy 16
    2. ROK Znakowy 2
    3. MIESIAC Znakowy 2
    4. OBROTY_WN Numeryczny 15,2
    5. OBROTY_MA Numeryczny 15,2

    W kartotece OBROTY.DBF rejestrowane są wszystkie konta analityczne, na które dokonywano księgowań w ciągu roku i obroty na tych kontach po stronie WN i MA. Każde pierwsze księgowanie na konto powoduje dopisanie rekordu do kartoteki. W polach OBROTY_WN i OBROTY_MA wpisywane są obroty w miesiącu, którego numer wpisany jest w polu MIESIAC.

    ROZLICZ.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KONTO Znakowy 16
    2. WYROZNIK Znakowy 14
    3. SALDO Numeryczny 15,2

    W kartotece ROZLICZ.DBF rejestrowane są wszystkie konta analityczne rozrachunkowe z wyróżnikiem, na które dokonywano księgowań w ciągu roku oraz salda dekretów, w których ta para wystąpiła. Kartoteka ta jest aktualizowana w czasie dekretowania i rozliczania kont.

    RAP_KAS.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. NR_KAS Znakowy 3
    2. ROK_DOK Znakowy 2
    3. NR_DOK Znakowy 5
    4. DATA_DOK Data 8
    5. DATA_OD Data 8
    6. DATA_DO Data 8
    7. STAN_POCZ Numeryczny 15,2
    8. PRZYCHOD Numeryczny 15,2
    9. ROZCHOD Numeryczny 15,2
    10. OPERATOR Znakowy 3

    W kartotece RAP_KAS.DBF zapisywane są podstawowe dane z zaakceptowanych raportów kasowych: numer kasy,numer raportu, data raportu, stan początkowy, okres, przychód i rozchód.

    OSOBY.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. NR_PRA Znakowy 3
    2. NAZWISKO Znakowy 36
    3. KOD Znakowy 6
    4. MIASTO Znakowy 20
    5. ADRES Znakowy 30
    6. DATA_UR Data 8

    FIRMY.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. NR_KON Znakowy 5
    2. NAZWA_KON Znakowy 36
    3. ID_KON Znakowy 15
    4. VAT Znakowy 1
    5. KOD Znakowy 6
    6. MIAST0 Znakowy 20
    7. ADRES Znakowy 30
    8. TELEFON Znakowy 20
    9. NAZWA_BAN Znakowy 30
    10. KONTO_BAN Znakowy 30

    ZLECENIA.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. NR_ZLE Znakowy 4
    2. NAZWA_ZLE Znakowy 36
    3. DATA_ZLE Data 8
    4. OPIS Znakowy 20
    5. TERMIN_ZLE Data 8

    Trzy powyższe kartoteki są kartotekami słownikowymi grup analitycznych, którym nadano nazwy odpowiednio: OSOBY, FIRMY i ZLECENIA. Pierwsze pola tych kartotek zawierają konta analityczne w grupie. Struktura tych kartotek determinuje liczbę cyfr w grupie: 3 dla OSOBY, 5 dla FIRMY i 4 dla ZLECENIA.

    STATUS.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. ROK Znakowy 2
    2. DATA_BLO Data 8
    3. DATA_ZAM Data 8
    4. DATA_ARC Data 8
    5. DATA_KAS Data 8
    6. KWOTA_RAP Numeryczny 12
    7. MIESIAC Numeryczny 2

    W kartotece STATUS.DBF najważniejsze pole to DATA_BLO gdzie wpisana jest data blokady księgowania wpisana przez użytkownika w opcji ZAKSIĘGOWANIE DOKUMENTÓW. System dopuszcza księgowania tylko z datą późniejszą niż DATA_BLO. Zmiana tego pola nie jest możliwa poza kontrolą systemu BONUS.

    CONFIG.DBF
    Nr pola Nazwa Typ Szer.
    1. KARTOTEKA Znakowy 20
    2. LICZBA_STA Numeryczny 2
    3. FIRMA_MENU Znakowy 35
    4. HASLO Znakowy 6
    5. PIECZAT_1 Znakowy 30
    6. PIECZAT_2 Znakowy 30
    7. PIECZAT_3 Znakowy 30
    8. PIECZAT_4 Znakowy 30
    9. PIECZAT_5 Znakowy 30
    10. ID_FIR Znakowy 20
    11. BANK_FIR Znakowy 20
    12. KONTO_FIR Znakowy 30
    13. MIASTO_FIR Znakowy 20
    14. KASA Znakowy 3
    15. ODBIORCY Znakowy 3
    16. DOSTAWCY Znakowy 3
    17. KONTROLA_5 Znakowy 1
    18. KONTROLA_6 Znakowy 1
    19. PARAMETRY Znakowy 5

    W kartotece CONFIG.DBF przechowywanych jest wiele danych o charakterze informacyjnym m.in. pełna nazwa i adres użytkownika PIECZAT_1 - PIECZAT_5; dane o banku: BANK_FIR, KONTO_FIR; konto syntetyczne kasy dla której system wytwarza raporty kasowe: KASA; konta syntetyczne dostawców i odbiorców oraz wskaźnik kontroli zgodności księgowań na kontach zespołu 4, 5 i 6: KONTROLA_5 i KONTROLA_6.
  2. Skorowidz opcji MENU

    1. ANALITYKA
      ANALITYKA WG WZORCÓW
      ANULOWANIE OSTATNIEGO RAPORTU
      ARCHIWIZACJA DANYCH
      AUTOMATYCZNE KSIĘGOWANIA


    2. DEFINIOWANIE REJESTRÓW VAT
      DEFINIOWANIE SPRAWOZDAŃ
      DOKUMENTY FK
      DZIENNIK CZĘŚCIOWY
      DZIENNIKI
    3. EDYCJA PLANU KONT
      EDYCJA RAPORTÓW KASOWYCH
    4. FORMATOWANIE DYSKIETKI

    5. HISTORIA ZAKSIĘGOWAŃ DOKUMENTÓW
    6. INWENTARYZACJA ROZRACHUNKÓW

    7. KARTOTEKA ANALITYCZNA KONTA
      KARTOTEKI ANALITYCZNE W MIESIĄCU
      KONFIGURACJA
      KONFIGURACJA SYSTEMU


    8. NAZWY KONT
      NOTY ODSETKOWE
    9. OBROTY I SALDA
      ODCZYT DZIENNIKA CZĘŚCIOWEGO
      ODCZYT SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW
      OPCJA UNIWERSALNA
      OPERACJE Z DYSKIETKAMI
    10. PLAN KONT
      POSTAĆ I ALGORYTM KSIĘGOWAŃ
      POSTAĆ I ALGORYTM SPRAWOZDANIA
      POTWIERDZENIA SALD
      PRZEGLĄDANIE DYSKIETKI
      PRZEGLĄDANIE RAPORTÓW KASOWYCH

    11. RAPORTY KASOWE
      REJESTRY VAT
      ROCZNA KARTOTEKA OBROTÓW
      ROZLICZANIE KONTA
      ROZLICZENIE KOSZTÓW ZESPOŁÓW 4 I 5
      ROZRACHUNKI
    12. SERWIS
      SŁOWNIK AUTOMATYCZNYCH KSIĘGOWAŃ
      SŁOWNIK BANKÓW
      SŁOWNIK DOPUSZCZALNYCH KSIĘGOWAŃ
      SŁOWNIK DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH
      SŁOWNIK FIRM
      SŁOWNIK FUNKCJI POMOCNICZYCH
      SŁOWNIK GRUP FIRM
      SŁOWNIK OPERATORÓW
      SŁOWNIK OSÓB
      SŁOWNIK REJESTRÓW VAT
      SŁOWNIK SPRAWOZDAŃ
      SŁOWNIK TREŚCI DEKRETÓW
      SŁOWNIK WZORCÓW
      SŁOWNIK ZLECEŃ
      SORTOWANIE KARTOTEK
      SPRAWOZDANIA
      STOPY OPROCENTOWANIA ODSETEK
      SYNTETYKA
      SYNTETYKA DZIENNIKA
      SYSTEM OPERACYJNY
    13. TEST WIARYGODNOŚCI DANYCH
      TEST ZGODNOŚCI ZAPISÓW I DEKRETÓW
    14. USTAWIANIE KOLORÓW
      USTAWIANIE PROGU DOSTĘPU DO OPCJI

    15. WERYFIKACJA I KONTROLA DANYCH
      WERYFIKACJA KARTOTEKI KONT
      WERYFIKACJA KARTOTEKI OBROTÓW
      WERYFIKACJA KARTOTEKI ROZLICZEŃ
      WEZWANIA DO ZAPŁATY
      WSTĘPNE PRZYGOTOWANIE ZAPISÓW DO DZIENNIKA
      WYDRUK PLANU KONT
      WYDRUK PRZELEWÓW
      WYDRUK REJESTRÓW VAT
      WYDRUK SPRAWOZDAŃ
      WYDRUK ZAPAMIĘTANYCH PLIKÓW
      WYSZUKIWANIE DEKRETÓW


    16. ZAKSIĘGOWANIE DOKUMENTÓW
      ZAPIS DZIENNIKA CZĘSCIOWEGO
      ZAPIS SŁOWNIKA KONTRAHENTÓW
      ZESTAWIENIE ANALITYCZNE WG WZORCA
      ZESTAWIENIE DZIENNIKÓW CZĘŚCIOWYCH
      ZESTAWIENIE RAPORTÓW KASOWYCH
      ZESTAWIENIE ZAPISÓW W DZIENNIKU
      ZLECENIA PRZELEWÓW
      ZMIANA HASŁA OPERATORA

    Producent zastrzega sobie możliwość wprowadzenia zmian w programie.